ARAÇ DEĞER KAYBI BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?

İki taraflı bir kaza sonrasında bireylerin aracı hasara uğraması üzerine, önceki haliyle aynısı olacak şekilde tamir edilmesi mümkündür. Ancak, bu araçların ikinci el piyasası fiyatı bakımından değeri kaybolmaktadır. Bu araçların tramer kaydı sorgulama işlemi yapıldığında hasarlı araç olarak görülmektedir. Bu araçlar, en orijinal araç parçalarıyla kusursuz bir onarıma uğrasa da satışa çıkarıldığı zaman, hasar öncesindeki fiyattan daha düşük fiyata satılmaktadır.  Bu durumda araç değer kaybı başvurusu yapılmalıdır.  Değer kaybı sigorta şirketince hiç ya da yeterince karşılanmazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilir ya da değer kaybı için dava açılabilir. Ancak değer kaybı hesaplama ve talepleri zamanaşımı süresinde yapılmalıdır.
Araç değer kaybını hesaplama işleminin doğru yapılması ve iyi bir süreç izlenmesi halinde değer kaybı yalnızca kusurlu olan ya da daha fazla kusurlu araç sahiplerinden istenebilir. Buna göre değer kaybı, hasar meydana geldiğinde tam kusurlu ya da diğer sürücü karşısında daha fazla kusurlu taraftan (veya sigorta şirketinden) istenebilir.
Trafik kazası nedeniyle kaza geçiren her araçta değer kaybı söz konusu olmamaktadır. Değer kaybından söz edebilmek için öncelikle kaza geçiren aracın kazada kusursuz olması yahut tam kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Kusursuz olması halinde aracın malikinin ortaya çıkacak değer kaybı tamamen, kusurlu olması halinde ise değer kaybı kusuru oranında elde edilebilecektir.
  
1. Hangi Araçlar İçin Değer Kaybı Başvurusu Yapılabilir?
Değer kaybı başvuru yapılan aracın, daha önce tamirat görmeyen bir bölgesinde hasarın meydana gelmiş olması gerekmektedir Yoksa, önceden bir kaza sonucu zarar gören bir yerin onarılmış olması durumunda, zaten bir değer kaybı bulunmuş olacak ve yeni bir değer kaybından söz edilemeyecektir. Hasarın, daha önceden zarar gören başka bir bölgede meydana gelmesi halinde araç değer kaybı talep edilebilecektir.
Araç değer kaybı başvurusu yapabilmek için aracın pert olmamış olması veya daha evvel ağır hasar kaydının bulunmaması gerekir. Ağır hasar kaydı bulunan araçların değeri zaten azalmış olduğundan, şimdi oluşan hasar nedeniyle değer kaybından söz edilemeyecektir.
Araç değer kaybı başvurusu yapan taraf kusursuz ya da daha az kusurlu olmalıdır. Hasar nedeniyle kusuru bulunan tarafın sigorta şirketince kusuru oranında değer kaybı karşılanır. Böylece her iki taraf, kusur durumlarına göre birbirinin sigorta şirketlerinden değer kaybı talebinde bulunabilir.
 
2. Araç Değer Kaybı Başvurusu Şartları Nelerdir?
Araç değer kaybı talebinde bulunabilmek için kısaca özetlemek gerekirse;
⦁    Trafik kazasının olduğu tarihten itibaren en çok 2 yıl içerisinde başvuru yapılmalıdır.
⦁    Araçta meydana gelen hasar, aracın daha evvel, hasar görmemiş yerinde meydana gelmelidir. Hasar, aracın plastik parçalarında meydana gelmemişse ya da mini onarımlarla düzeltilebilecek bir nitelikte değilse, değer kaybı oluşmuş olur. Dolayısıyla araçta önemli bir hasar yoksa ya da yapılan tamiri için sigorta kaydı oluşturulmamışsa, araç değer kaybı başvurusu yapılamayacaktır.
⦁    Hasar, aracın daha evvel onarım işlemine tabi tutulmayan bir bölgesinde meydana gelmelidir. Aksi halde, bilirkişi raporunda değer kaybı gösterilmeyecektir.
⦁    Kazadan sonra ortaya çıkan hasar, mini onarımla giderilebilecek ölçüde olmamalıdır.
⦁    Aracın daha önceden ağır hasar kaydı bulunmamalıdır.
⦁    Hasarı meydana getirmede tam kusurlu olmamak gerekmektedir. Aksi halde değer kaybı başvurusu yapılamayacaktır. Dolayısıyla başvuru yapanın hasarın meydana gelmesinde kusursuz ya da diğer sürücü karşısında daha az kusurlu olması gerekir. Hasarın meydana gelmesinde kusuru bulunan, kusuru oranında değer kaybını karşılayacaktır.
⦁    Değer kaybı başvurusunda bulunulan araç pert olmamış olmalıdır. Aracı pert olan bireyler, aracın ikinci el piyasası bedeline göre tazminat talebinde bulunabilir.
 
3. Değer Kaybı Kimlerden İstenebilir?
Hasar sonrası değer kaybı talebi, kusursuz ya da daha az kusurlu ruhsat sahibi ya da avukatı tarafından yapılabilir. İki taraflı bir kazadan dolayı aracı hasar gören kişiler değer kaybını diğer tarafın sürücüsü, ruhsat sahibi, işleticisi, zorunlu mali mesuliyet sigortacısı, teminat limitlerinin üzerindeki kısımlar için ihtiyari trafik mali mesuliyet sigortacısından isteyebilir. Bu sayılan kişiler değer kaybı nedeniyle müşterek ve müteselsil sorumludurlar.
 
4. Araç Değer Kaybı Başvurusu İçin Hangi Belgeler Gereklidir?
Araçta hasar meydana gelmesi halinde gerekli evraklarla aracın sigorta şirketine başvurulmaktadır.  Gerekli belgeler şunlardır;
⦁    Araç değer kaybını talep dilekçesi,
⦁    Kaza tespit tutanağı,
⦁    Ekspertiz tutanağı,
⦁    Ehliyet,
⦁    Mağdurun Ruhsat fotokopisi,
⦁    Hasarlı araca ait resimler.
 
6. Değer Kaybı Hesaplama İşlemi Nasıl Yapılır?
Araç değer kaybı hesaplamasında daha evvel trafik sigortası genel şartlarına bakılarak bir formül uygulanmaktaydı. Ancak şimdi kapsam değişti ve Yargıtay kararlarına göre kazanın olduğu tarihte aracın hasara uğramamış bir muadilinin piyasa değerine bakılmakta ve kaza sonrası tamir edilmiş haliyle kıyaslanarak bir fiyat belirlenmektedir.
Kaza sonucunda aracın değerinin kaybedilmesi sonucunda aracın gerçek anlamda yitirdiği değeri kaybedilmektedir. Örneğin, kaza olmadan önce 850 bin TL' lik piyasa değeri bulunan aracın, kaza sonrasında piyasadaki ikinci el satış siteleri ve araba pazarında 600 bin TL olarak satılabileceğini varsayalım. Buna göre aracın 250 bin TL' lik değer kaybının oluştuğu söylenebilecektir. Sigorta şirketlerince, aracın kilometresi, hasarsız ikinci el piyasası rayiç bedeli, markası ve model bilgisi, üretim yılı, piyasa değeri, hasar geçmişi ve niteliği, aracın hangi parçalarının hasarlı olduğu gibi hususlar dikkate alınarak değer kaybı tutarı tespiti yapılmaktadır. Ancak, şirketlerin bu sistemi kullanması her zaman, mağduriyet yaşayanların zararlarını karşılamamaktadır. Şirketlerce kullanılan sistemde, aracın sök tak parçalarının (plastik tampon, cam, mekanik motor vb. parçalar) aracın değer kaybının hesaplanmasında yok sayıldığı da görülmektedir.
Bir araçta hasar meydana gelmesi halinde aracın piyasa bedeli ve rayiç bedeli hesaplanırken;
 
⦁    Kilometresi,
⦁    Hasarsız ikinci el piyasası rayiç bedeli,
⦁    Markası ve model bilgisi,
⦁    Üretim yılı,
⦁    Aracın trafik çıkış tarihi,
⦁    Piyasa değeri,
⦁    Hasar geçmişi ve niteliği,
⦁    Aracın hangi parçalarının hasarlı olduğu gibi hususlar, değer kaybı hesaplama işleminde dikkate alınacaktır.
 
Bu hususlara dikkat ederek hasar sonrası işlemden geçen araç parçaları, aracın boyanmış olup olmadığı, değiştirilen parçanın aracın neresinde olduğu, hangi tür yedek parça kullanıldığı vb. faktörler eksperlerce değerlendirmeye alınacaktır.
Sigorta şirketine başvuru yapılarak değer kaybının karşılanması istenmelidir. Sigorta şirketince değer kaybı karşılanmaz ya da daha az karşılanırsa bireyler mahkemeye başvurarak değer kaybı davası açabilecektir. Mahkemede  Yargıtay kararlarına göre kazanın olduğu tarihte aracın hasara uğramamış bir muadilinin piyasa değerine bakılır ve kaza sonrası tamir edilmiş haliyle kıyaslanarak bir fiyat belirlenecektir.
 
7. Araç Değer Kaybı Taleplerinde Araca İlişkin Sınırlama Var mı?
Anayasa Mahkemesi 09.10.2020 günü verdiği bir kararıyla daha önce uygulanan araç değer kaybı formülünü kaldırmıştır. Daha önce daha dar kapsamlı bir hesaplama formülü uygulanırken günümüzde bu kapsam genişletilmiştir. Aracın plastik tamponu, camı, radyosu, teybi, lastikleri, hava yastıkları, jantı, mekaniği, elektronik aksamı, döşemesi vb. parçaları değişmiş ya da işlemden geçmiş olsa da araçta meydana gelen değer kaybının karşılanması istenebilecektir.
Değer kaybı taleplerine ilişkin, 2020 yılı Mart ayında Trafik Sigortası Genel Şartları değiştirilerek araçların kilometre sınırları kaldırılmıştır. Daha önce, 165.000 km’ den daha az araçların değer kayıpları karşılanırken, arık daha fazla olsa da her aracın değer kaybının karşılanması için talepte bulunulabilmektedir.
 
8. Değer Kaybı Halinde Hangi Süreç İzlenir?
Aracında hasar meydana geldiğinde aracının değer kaybettiğini düşünen bireyler, öncelikle hasar tespiti yaptırmalı ve bunun üzerine sigorta şirketine başvuru yapmalıdır. Daha sonra şirket tarafından hasar dosyası açılarak değer kaybına ilişkin gerekli belgeler sağlanmalıdır. Şirket, hasar durumu ve değer kaybını inceler ve değer kaybı tazminatını öder. Şirketin değer kaybı tazminatını hiç ödememesi ya da daha az ödemesi halinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılır. Değer kaybı başvurusunun kural olarak kaza tarihi itibariyle 2 yıl içerisinde yapılması gerekmektedir. Ancak, kazanın yaralamalı trafik kazası olması halinde, ceza zamanaşımı süresinde değer kaybı talebinde bulunulabilir.
 
9. Sigorta Tahkim Komisyonuna Kimler Gidebilir?
Komisyon yasal olarak sigorta uyuşmazlıklarına bakmakla görevli bir kurumdur.  Komisyonun, 15.000 ₺ ‘ye varan sigorta uyuşmazlıklarına ilişkin verdiği kararlar, aynı mahkeme kararı gibi kesin bir niteliğe sahiptir. Buradaki tek fark, Komisyon tarafından verilen kararlar aleyhine itiraz mercii bulunmamaktadır. Buna karşın, Komisyon tarafından verilen kararlar aleyhinde iptal davası açılabilecektir. Bireyler 15.000 ₺ ‘den daha fazla olan sigorta hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin Komisyonca verilen kararlar aleyhine ise yalnızca bir kez olmak üzere itirazda bulunabilirler. İtiraz, Sigorta İtiraz Hakem heyetince incelenir. İtiraz hakem heyetince 238.730 ₺ ‘ye kadar olan uyuşmazlıklar için verilen kararlar kesin niteliğe sahip olmaktadır. Bu karar üzerine itiraz ya da temyizde bulunulamaz. Bu değerin üzerinde kalan uyuşmazlıklara ilişkin istinaf ve Temyiz yollarına  gidilebilecektir.
 
10. Araç Değer Kaybı Davası Niçin Açılır?
Kaza nedeniyle tamamen kusursuz olan ya da diğer araç sürücüsü karşısında daha az kusurlu olan araç malikleri diğer taraftan ya da sigorta şirketinden değer kaybının karşılanmasını dava yoluyla isteyebilir. Bireyler araç değer kaybı davalarıyla genel olarak üç sebeple tazminat talebinde bulunurlar. Bunlar;
⦁    Trafik kazası sonrası araçta oluşan değer kaybı talebi,
⦁    Aracın tamirinin kusurlu yapılması sonrası değer kaybı talebi,
⦁    Araçta daha önceden hasar geçmişi olması halinde değer kaybı talebi,
Bazı sigorta şirketlerince araç değer kaybı teminatı kasko hizmetleri kapsamına alınmamaktadır. Ancak sigorta şirketiyle hazırlanacak poliçeye araç değer kaybı güvencesi eklenebilir. Böylelikle değer kaybının sigorta şirketince karşılanabilmesi mümkün olur.
Zorunlu trafik sigortası kapsamında araç sigortası güvencesinde olan değer kayıpları sigorta şirketlerince karşılanabilmektedir. Fakat, zararın karşılanabilmesi için kimi şirketlerce, bilirkişi raporu esas alınmakta, kimilerince öncelikle dava yoluna gidilmesi gerekli olmaktadır.
 
11. Tazminat Talepli Araç Değer Kaybı Davası Nasıl Görülür?
Araç değer kaybı davasında aracı hasar gören kişilerin değer kaybının tespiti ve daha sonra kusurlu taraftan bu kaybın karşılanması istenir. Karayolları Trafik Kanunu md. 97 uyarınca araç değer kaybı davasına başvurmadan önce hasarı meydana getiren sürücünün sigorta şirketinden talepte bulunulmalıdır. Dolayısıyla sigorta şirketine başvuru yapılmadan, araç değer kaybı davasının açılması halinde, dava şartı yokluğu nedeniyle dava usulden reddedilir.
Sigorta şirketine yapılan değer kaybı başvurularının, şirketin e-mail adresine online olarak ya da iadeli taahhütlü postayla yapılabilmesi mümkündür.  Sigorta şirketleri, bireylere cevap vermeyebilir ya da istenilen tutarın kısmen verilmesi yoluyla oyalama taktiği uygulayabilir. Talep üzerine, sigorta şirketi tarafından 15 gün içerisinde cevap verilmediği veya reddi durumunda Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılmalıdır. Ancak sigorta şirketi değer kaybını kısmen de karşılamış olabilir. Bu durumda da kalan miktar için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurularak, değer kaybının karşılanması istenebilir.
 
12. Değer Kaybı Tazmin Talepleri Hangi Mahkemeye Yapılır?
Aracında hasar tespiti sonrasın değer kaybı olduğu anlaşılan taraf, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadığında, davasını Asliye Ticaret Mahkemesinde açacaktır. Davada hasarı meydana getiren kusurlu araç sahibi, sürücüsü ya da sigorta şirketi davalı gösterilmelidir.  Davaya bakmakla görevli dört yer mahkemesi bulunmaktadır. Buna göre davanın açılabileceği yer mahkemeleri şunlardır;
⦁    Kusurlu aracın sigortasını yapan şirket merkezi ya da şubesinin bulunduğu yerdeki mahkeme,
⦁    Sigorta sözleşmesini yapan Acentanın bulunduğu yerdeki mahkeme,
⦁    Kazanın olduğu yerdeki mahkeme,
⦁    Zarar gören kişinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki mahkeme.
Bir yerde Asliye Ticaret Mahkemesi yoksa, o yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi değer kaybı taleplerine bakmakla yetkili olacaktır.
 
13. Değer Kaybı Taleplerinde Dosya Ne Kadar Sürede Sonuçlandırılır?
Bireyler araçlarının hasar görmesi üzerine Sigorta Tahkim Komisyonuna gittiklerinde, yasal olarak 4 ay içinde dosyanın sonuçlandırılması gerekmektedir. Buna göre Komisyon tarafından verilecek karar sonrasında, icra takibi için gerekli süre eklendiğinde, 6-8 ay içerisinde dosya sonuçlandırılacak ve değer kaybı tahsil edilebilecektir.
Bireyler araç değer kaybı davası açtıklarında mahkeme tarafından uygulanacak usûl ve mahkemenin işyükü dikkate alındığında, 1.5 -2 yıl içerisinde dava sonuçlandırılmaktadır. Ancak, mahkeme tarafından verilen karara itiraz ve temyiz yolları da dikkate alındığında süreç en az 2 yıl sürebilmektedir.
 
14. Değer Kaybı Başvurusunda Zamanaşımı Var mı?
Hasarın meydana gelmesinde kusursuz olan ya da diğer sürücü karşısında daha az kusurlu olan araç sahibi değer kaybının karşılanması için kazanın gerçekleşmesi üzerine 2 yıl içerisinde sigorta şirketine başvurabilir. Bu süre zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenme tarihinden itibaren başlamaktadır. Kazanın meydana gelme tarihinden itibaren her halükarda 10 yıl içerisinde değer kaybı talebinde bulunulması gerekmektedir. Bu sürelerde talepte bulunulmadığında artık değer kaybı zamanaşımına uğramaktadır. Fakat, kazanın yaralamalı trafik kazası olması durumunda, ceza zamanaşımı süresinde değer kaybı istenebilir.
 
16. Araç Değer Kaybı Başvurusunda Avukattan Yardım Alınması Gerekli midir? 
Araç değer kaybı başvurusu yalnızca aracın ruhsat sahibi ya da avukatı tarafından yapılabilir. Bireylerin başvuru prosedürlerini bilmemesi, sigorta şirketleri tarafından çoğunlukla ödemelerin eksik yapılması, bireylerin aracın gerçek değer kaybını hesaplayamamaları, genel olarak hukuki bilgilerinin yetersiz oluşu gibi sebeplerle hak kayıpları yaşanabilmektedir. Kaldı ki bireylerin olumsuz sonuç almalarının yanında kimi durumlarda da yargı giderleri ile sigorta şirketinin avukat masraflarının da karşılanması gerekebilir.
Günümüzde araç değer kaybı tespitine ilişkin çok sayıda dava görülmektedir. Yargılamalarda kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın kusuru oranında zararlarının karşılanması yönünde kararlar verilmektedir. Ancak, her zaman için kusursuz tarafın tamamen lehinde karar verilmesi söz konusu olmamaktadır. Hatta, hasar sonrası kusur tespit tutanağının yanlış tutulmuş olması nedeniyle bireylerin daha fazla kusurlu ya da tam kusurlu gösterilmeleri mümkündür. Bu nedenle hukuksal sürecin dikkate alınması ve titizlikle yürütülmesi gerekmektedir.
Kaza sonucunda aracının değerinde kayıp yaşayan kişilerin haklarını bilmesi, en zararla değer kaybını atlatabilmesi ve Sigorta Tahkim Komisyonundan ya  da Mahkemede araç değer kaybına ilişkin hakkaniyetli sonuçlar alabilmesi için bir avukat yardımına başvurması kendi yararına olacaktır. Aksi halde birtakım hatalar yahut ihmali işlemler dolayısıyla hak kayıpları yaşanabilmesi mümkündür.
Hasara uğraması nedeniyle aracının değeri kaybolan kişilerin kaza sonrası hak arama sürecinin hukuksal zeminde ele alınması ve sürecin daha etkili takibi açısından hukuk büromuzda tecrübeli sigorta ve tazminat hukuku alanında görevli avukatlar çalışmalarına devam etmektedir. Bu konuya ilişkin olarak hukuki yardım ihtiyacınızın olması halinde hukuk büromuzla doğrudan irtibat kurulması yeterli olacaktır.