BELEDİYE YOL, CADDE VE SOKAK KENARLARINDAN OTOPARK ÜCRETİ ALAMAZ
Belediyelerin cadde ve sokaklarda uyguladığı yol kenarı ücretli otopark sistemleri, yalnızca trafik düzenlemesi kapsamında bir idari tasarruf değil; aynı zamanda imar planına uygunluk, kamu yararı, belediyenin takdir yetkisi, encümen kararı, idari işlemin iptali ve Danıştay kararı denetimi açısından hukuki bir tartışma alanıdır. İmar planında “yol” olarak belirlenen alanların gelir getirici şekilde kiraya verilmesi ya da işletilmesi, şehircilik ilkeleri ve Otopark Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde değerlendirilmek zorundadır. Yargı kararları, özellikle cadde üzeri park ücreti uygulamalarında teknik rapor, planlama esasları ve trafik güvenliği analizleri yapılmadan tesis edilen işlemlerin hukuka aykırı sayılabileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle belediyelerin otopark ücreti alma yetkisi sınırsız olmayıp; her somut olayda imar mevzuatı, hizmet gerekleri ve kamu yararı ölçütleri çerçevesinde yargısal denetime tabidir.
Cadde ve sokak kenarlarında park eden sürücülerden ücret talep edilmesi uzun süredir tartışma konusudur. Özellikle yol kenarı ücretli otopark uygulaması, belediyenin otopark ücreti alma yetkisi, cadde üzeri park ücreti hukuka uygun mu soruları sıkça gündeme gelmektedir. Bu makalede, belediyelerin yol niteliğindeki alanlardan otopark ücreti alıp alamayacağı, imar hukuku ve idare hukuku çerçevesinde ele alınmaktadır.
BELEDİYENİN YETKİSİ SINIRSIZ DEĞİLDİR
Belediyeler, 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında trafik düzenlemesi yapma ve park yerlerini belirleme yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. İdare hukukunun temel ilkesi gereği, takdir yetkisi keyfi kullanılamaz; kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılmalıdır.
Yolun asli fonksiyonu ulaşımı sağlamak iken, bu alanların gelir getirici şekilde sürekli kiraya verilmesi ya da işletilmesi hukuki denetime tabidir. Özellikle belediye encümen kararı ile cadde kiralanması, planlama ilkeleri açısından ayrıca incelenmelidir.
YOLUN HUKUKİ NİTELİĞİ VE KAMUYA AÇIK ALAN KAVRAMI
Yol, cadde ve sokaklar kamunun ortak kullanımına ayrılmış alanlardır. Bu alanların asli amacı ulaşımı sağlamaktır. İmar planlarında “yol” olarak belirlenen bir yer, kamuya açık geçiş alanıdır ve temel fonksiyonu trafik akışını düzenlemektir.
Bir alan imar planında yol olarak gösterilmişse, bu alanın kullanım amacı keyfi şekilde değiştirilemez. Yolun belirli bir bölümünün sürekli ve sistematik biçimde ticari işletmeye dönüştürülmesi, o alanın planlanan fonksiyonunu fiilen değiştirebilir. Bu noktada imar planına aykırılık, kamu yararı ve şehircilik ilkeleri devreye girer.
DANIŞTAY KARARLARI NE DİYOR?
Danıştay 8. Dairesinin 2011/1214 Esas, 2011/3344 Karar sayılı ilamında; cadde ve sokakların ücretli otopark olarak tahsis edilmesine ilişkin belediye işlemi incelenmiştir. Yüksek Mahkeme, belediyenin takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmekle birlikte, bu yetkinin mutlaka imar planına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun kullanılması gerektiğini vurgulamıştır.
Kararda özellikle şu hususların araştırılması gerektiği belirtilmiştir:
- ➔ Yolun asli kullanım amacının engellenip engellenmediği,
- ➔ Trafik güvenliğinin tehlikeye girip girmediği,
- ➔ Ulaşımın zorlaşıp zorlaşmadığı,
- ➔ İmar planında yol olarak belirlenen alanın fonksiyonunun fiilen değiştirilip değiştirilmediği.
Bu değerlendirmeler yapılmadan yalnızca “belediyenin yetkisi vardır” denilerek işlem tesis edilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
Bir başka kararında ise Danıştay, yeterli plan ve proje çalışması yapılmadan oluşturulan cadde üzeri otopark alanlarının hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. Özellikle zımni ret işlemi iptali kapsamında verilen kararda, teknik inceleme yapılmadan uygulamaya geçilmesi eleştirilmiştir.
YOL KENARINDAN OTOPARK ÜCRETİ ALINABİLİR Mİ?
Hukuki çerçeve birlikte değerlendirildiğinde şu sonuç ortaya çıkmaktadır:
- ➔ Eğer bir alan imar planında yol olarak belirlenmişse, bu alanın asli amacı ulaşımı sağlamaktır.
- ➔ Yolun sürekli ve sistematik biçimde ücretli işletmeye konu edilmesi, plan değişikliği gerektirebilir.
- ➔ Trafik güvenliği ve kamu yararı somut verilerle ortaya konulmalıdır.
- ➔ Teknik ve bilimsel rapor olmadan yapılan uygulamalar yargı denetiminde iptal edilebilir.
Bu nedenle, her yol kenarındaki ücretli park uygulaması otomatik olarak hukuka uygun kabul edilemez. Belediyenin otopark işletme yetkisi, ancak imar mevzuatına, Otopark Yönetmeliği hükümlerine ve şehircilik esaslarına uygun şekilde kullanılabilir.
HAKSIZ CEZA YAZILIRSA NE YAPILABİLİR?
Cadde ve sokak kenarında alınan park ücretinin hukuka aykırı olduğunu düşünen kişiler, ilgili encümen kararının veya uygulamanın iptali için idari işlemin iptali davası açabilirler. Ayrıca uygulama bireysel hak ihlaline yol açıyorsa, menfaat ilişkisi çerçevesinde dava açma ehliyeti değerlendirilecektir.
Yargı kararları göstermektedir ki, belediyelerin yol niteliğindeki alanlardan ücret talep etmesi mutlak bir hak değildir. Bu uygulamalar mutlaka hukuki dayanağa, planlama esaslarına ve kamu yararı kriterlerine dayanmalıdır.
KONU HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
1.Belediye yol kenarından otopark ücreti alabilir mi?
Belediyeler 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında trafik düzenlemesi yapma ve park yerlerini belirleme yetkisine sahiptir; ancak yol kenarı ücretli otopark uygulaması imar planına, kamu yararına ve şehircilik ilkelerine uygun olmak zorundadır. İmar planında yol olarak belirlenen bir alanın asli kullanım amacı ulaşım olduğundan, bu alanın sürekli gelir getirici şekilde işletilmesi hukuki denetime tabidir ve
Danıştay kararları bu yetkinin sınırsız olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
2.Cadde üzeri park ücreti hukuka uygun mu?
Cadde üzeri park ücreti her durumda otomatik olarak hukuka uygun sayılmaz. Belediyenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, trafik güvenliği, ulaşım akışı, imar planına uygunluk ve teknik raporların varlığı değerlendirilmeden tesis edilen encümen kararı hukuka aykırı kabul edilerek idari işlemin iptali davasına konu olabilir.
3.İmar planında yol olan yer otopark yapılabilir mi?
3194 sayılı İmar Kanunu gereğince imar planında yol olarak belirlenen alan, plan değişikliği yapılmadan başka bir amaca tahsis edilemez. Yolun belirli kısmının otopark olarak kullanılması plan tadilatı gerektiriyorsa ve bu yapılmadan uygulamaya geçilmişse, işlem imar planına aykırılık nedeniyle iptal edilebilir.
4.Belediyenin takdir yetkisi sınırsız mı?
İdare hukukunda takdir yetkisi keyfi kullanım anlamına gelmez. Belediye, otopark uygulaması yaparken kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun hareket etmek zorundadır; aksi halde Danıştay denetiminde işlem hukuka aykırı bulunabilir.
5.Encümen kararı ile cadde kiralanabilir mi?
Belediye encümeni park yerlerini kiraya verme yetkisine sahip olsa da bu yetki imar planı ve şehircilik esaslarıyla sınırlıdır. Yol niteliğindeki alanların sürekli ticari işletmeye dönüştürülmesi planlama ilkelerine aykırılık oluşturuyorsa encümen kararı iptal edilebilir.
6.Yol kenarı otopark uygulamasına nasıl dava açılır?
Yol kenarı ücretli otopark uygulamasının hukuka aykırı olduğunu düşünen kişiler, menfaat ihlali şartını taşıyorlarsa idare mahkemesinde idari işlemin iptali davası açabilirler. Dava süresi genellikle işlemin tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 60 gündür.
7.Zımni ret nedir ve otopark uygulamalarında nasıl oluşur?
Bir kişi belediyeye başvurarak cadde üzeri otopark uygulamasının kaldırılmasını talep eder ve idare 60 gün içinde cevap vermezse zımni ret oluşur. Bu durumda zımni ret işlemi idari yargıda dava konusu yapılabilir.
8.Danıştay yol kenarı otopark hakkında ne karar verdi?
Danıştay 8. Dairesi kararlarında, belediyenin takdir yetkisini kabul etmekle birlikte, bilirkişi incelemesi yapılmadan ve imar planına uygunluk araştırılmadan verilen kararları hukuka aykırı bulmuş, teknik ve şehircilik kriterlerinin mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
9.Trafik güvenliği otopark kararlarında neden önemlidir?
Yolun asli amacı ulaşımı sağlamaktır. Cadde üzeri park uygulaması trafik akışını zorlaştırıyor veya güvenliği tehlikeye sokuyorsa kamu yararı zedelenmiş olur ve bu durum hukuka aykırılık sebebi sayılabilir.
10.Otopark Yönetmeliği yol kenarı park için geçerli mi?
Otopark Yönetmeliği, imar planlarında otopark alanlarının belirlenmesi ve teknik altyapı düzenlemelerini kapsar. Yol kenarı ücretli otopark uygulaması da planlama ve teknik altyapı kriterlerine uygun olmak zorundadır.
11.Belediye gelir elde etmek için yolları otopark yapabilir mi?
Belediyenin gelir elde etme amacı tek başına yeterli hukuki dayanak değildir. Yol alanlarının ticari işletmeye dönüştürülmesi kamu yararı, imar planı ve şehircilik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
12.Bilirkişi incelemesi neden gereklidir?
Cadde üzeri park uygulamasının yolun fonksiyonunu değiştirip değiştirmediği teknik bir konudur. Bu nedenle Danıştay, çoğu durumda bilirkişi incelemesi yapılmadan verilen kararları eksik inceleme saymaktadır.
13.Cadde üzeri otopark kaldırılabilir mi?
Eğer uygulama imar planına aykırıysa veya yeterli planlama yapılmamışsa, mahkeme kararıyla kaldırılabilir. İptal kararı sonrasında idare yeni ve hukuka uygun bir düzenleme yapmak zorundadır.
14.Yolun fonksiyon değişikliği ne demektir?
İmar planında ulaşım alanı olarak belirlenen yerin fiilen otopark işletmesine dönüşmesi, fonksiyon değişikliği anlamına gelir. Bu değişiklik plan tadilatı olmadan yapılamaz.
15.Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasında yetki farkı var mı?
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu gereği büyükşehir belediyeleri ulaşım ana planı ve cadde üzeri park alanları konusunda yetkilidir; ancak yetki kullanımı yine imar mevzuatı ve kamu yararı çerçevesinde sınırlandırılmıştır.
16.Cadde kenarı park ücreti geri alınabilir mi?
Hukuka aykırı uygulama mahkeme kararıyla iptal edilirse, ödenen ücretlerin iadesi için ayrıca tam yargı davası açılması mümkündür. Ancak her somut olayda hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
17.Yol kenarı otopark için plan değişikliği şart mı?
Eğer uygulama yolun kullanım amacını değiştiriyorsa veya teknik altyapı alanı oluşturuyorsa plan değişikliği gerekebilir. Plan değişikliği yapılmadan uygulama başlatılması iptal sebebi olabilir.
18.Menfaat ihlali olmadan dava açılabilir mi?
İptal davası açabilmek için davacının kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş olması gerekir. Menfaat ilişkisi bulunmuyorsa dava ehliyeti reddedilebilir.
19.Otopark uygulaması tamamen yasak mı?
Hayır, belediyeler belirli şartlarda cadde üzeri park düzenlemesi yapabilir. Ancak bu uygulama teknik rapor, imar planı uygunluğu ve kamu yararı kriterlerine dayanmalıdır.
20.Sonuç olarak belediyeler yollardan otopark ücreti alabilir mi?
Belediyeler yollardan otopark ücreti alabilir; ancak bu yetki mutlak değildir ve Danıştay kararları doğrultusunda imar planına uygunluk, trafik güvenliği, şehircilik ilkeleri ve kamu yararı kriterlerine bağlıdır. Hukuka aykırı uygulamalar idari yargı denetiminde iptal edilebilir.
MİMOZA HUKUK BÜROSU OLARAK HUKUKİ HİZMETLERİMİZ
Mimoza Hukuk Bürosu olarak, belediyelerin yol kenarı ücretli otopark uygulamaları, encümen kararlarının iptali, imar planına aykırılık, kamu yararı denetimi ve idari işlemin iptali davaları başta olmak üzere idare hukuku alanında kapsamlı hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Cadde üzeri otopark ücreti uygulamalarına karşı açılacak iptal davalarında dava açma süresi, menfaat ihlali şartı, bilirkişi incelemesi, plan değişikliği gerekliliği ve Danıştay içtihatları doğrultusunda profesyonel temsil sağlıyoruz. Belediyelerin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilmesi, zımni ret işlemlerine karşı dava açılması ve hukuka aykırı uygulamalara karşı yargı yoluna başvurulması süreçlerinde müvekkillerimizin haklarını etkin şekilde koruyoruz.
İSTANBUL AVUKAT İLETİŞİM BİLGİLERİ
| İstanbul Avukatı | Fatma Türkan Kamış |
| Telefon | 0532 685 61 40 |
| Adres | AC MOMENT PLAZA / Soğanlık Yeni Mah. Baltacı Mehmet Paşa Sk. B Blok Kat:18 D NO:152, Kartal / İstanbul |
| mimozahukuk@gmail.com | |
| Hizmet Alanları | Ceza, Boşanma, Kira, Gayrimenkul, İcra, Ticaret, Yabancılar, İş Hukuku |
| Avukata Sor Hattı | ➔ Tıklayın |
SONUÇ
Sonuç olarak, belediyelerin cadde ve sokaklarda uyguladığı yol kenarı ücretli otopark sistemleri, yalnızca trafik düzenlemesi kapsamında değerlendirilemeyecek; imar planına uygunluk, kamu yararı, şehircilik ilkeleri ve belediyenin takdir yetkisi sınırları içinde incelenmesi gereken idari işlemlerdir. İmar planında “yol” olarak belirlenen alanların sürekli biçimde ticari işletmeye dönüştürülmesi, gerekli teknik rapor ve plan değişikliği yapılmadan gerçekleştirilirse hukuka aykırılık gündeme gelebilir ve bu tür işlemler idari işlemin iptali davası ile yargı denetimine taşınabilir. Nitekim Danıştay kararları, encümen kararı ile yapılan cadde üzeri park uygulamalarında trafik güvenliği, ulaşım fonksiyonu ve planlama esaslarının somut olarak ortaya konulmasını zorunlu görmektedir. Bu nedenle belediyelerin otopark ücreti alma yetkisi mutlak değil; hukuki sınırlar içinde ve yargısal denetime açık bir yetkidir.
Belediyeler trafik düzenlemesi yapabilir; ancak yolların asli kullanım amacı olan ulaşım fonksiyonunu ortadan kaldıracak veya plan dışı biçimde gelir kaynağına dönüştürecek uygulamalar hukuki denetime açıktır. Danıştay içtihatları, cadde üzeri otopark uygulaması hukuka uygun mu, belediye yol kenarından ücret alabilir mi, otopark ücreti iptal edilir mi gibi soruların cevabının somut olayın imar ve kamu yararı koşullarına göre belirleneceğini ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak; her yol kenarı park ücreti hukuka aykırı değildir, ancak her uygulama da hukuka uygun değildir. Ölçüt; planlama, kamu yararı ve hukuki sınırlar içinde kalınıp kalınmadığıdır.
