DOĞUM SONRASI KISMİ ÇALIŞMA HAKKI VE ÇALIŞAN ANNE HAKLARI
Çalışma hayatında doğum yapan kadın işçinin sahip olduğu doğum izni, ücretsiz izin, süt izni ve doğum sonrası kısmi çalışma hakkı ile yarı zamanlı çalışma hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında önemli yasal güvenceler arasında yer almaktadır. Özellikle çalışan anne açısından yarı zamanlı çalışma, part time (kısmi) çalışma şartları, işe iade hakkı, kıdem tazminatı ve işverenin yükümlülükleri gibi konular; hem iş hukuku uygulamalarında hem de çalışanların en çok araştırdığı işçi hakları arasında bulunmaktadır.
➔ Kadın işçi doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni kullanabilir
➔ Çoğul gebelik halinde izin süresine 2 hafta daha eklenir
➔ Doğum sonrası kısmi zamanlı çalışma hakkı belirli şartlarla kullanılabilir
➔ Çalışan anne isterse 6 aya kadar ücretsiz izin hakkından yararlanabilir
➔ Kısmi süreli çalışma talebi işverene en az 1 ay önce yazılı yapılmalıdır
➔ İşveren, yasal şartlar oluştuğunda part time çalışma talebini keyfi şekilde reddedemez
➔ Haksız fesih durumunda işçi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı alır ve işe iade davası açabilir
➔ Evlat edinen çalışanlar da belirli şartlarla doğum sonrası çalışma haklarından yararlanabilir
DOĞUM YAPAN İŞÇİ KADINLARIN HAKLARI
Doğum yapan işçi kadınların doğum izni, süt izni, ücretsiz izin, gece vardiyası yasağı ve kısmi çalışma hakkı gibi birçok önemli yasal hakkı bulunmaktadır.
➔ Doğum yapan işçi kadın, doğum tarihinden itibaren 1 yıl boyunca gece vardiyasında çalıştırılamaz. İşverenin gece çalışması konusunda zorlayıcı işlem yapması iş hukuku açısından hukuka aykırı sonuçlar doğurur.
➔ Analık izni sona eren işçi, eski görevine veya benzer şartlardaki işine geri dönebilir. İşveren, sırf doğum yaptığı için çalışan anneyi daha düşük pozisyona alma, farklı göreve verme veya hak kaybına uğratacak şekilde çalışma koşullarını ağırlaştıramaz.
➔ Kadın işçi, doğum sonrası analık izni bittikten sonra isterse 6 aya kadar ücretsiz izin hakkını kullanır. Bu süre boyunca iş sözleşmesi devam eder ve işverenin keyfi şekilde fesih yapması hukuki uyuşmazlıklara neden olur.
➔ Doğum sonrası yarım çalışma hakkı kapsamında kadın işçi; ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün boyunca haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir. Bu süreçte belirli şartlarla yarım çalışma ödeneği de alır.
➔ Çoğul doğum halinde yarım çalışma süreleri daha uzun uygulanır. Buna göre ilk doğumda 90 gün, ikinci doğumda 150 gün, sonraki doğumlarda ise 210 gün boyunca yarı zamanlı çalışma hakkı bulunmaktadır. Bu düzenleme özellikle ikiz veya çoğul gebelik yaşayan çalışan anneler için önemli bir işçi hakkıdır.
➔ Çocuk 1 yaşına gelene kadar çalışan annenin günlük 1,5 saat süt izni hakkı vardır. Süt izni hangi saatlerde kullanılacağı konusunda işçinin tercihine göre uygulanmalıdır ve bu süre çalışma süresinden sayılır.
➔ Çocuğuna bakacak kimsesi bulunmayan anne veya baba, işverene en az 1 ay önceden yazılı başvuru yapmak şartıyla çocuğun ilkokul çağına başlayacağı döneme kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Part time çalışma hakkı kapsamında işverenin yasal şartlar oluştuğunda talebi değerlendirmesi gerekir ve sırf bu nedenle işçinin işten çıkarılması hukuka aykırı kabul edilir.
DOĞUM SONRASI KISMİ ÇALIŞMA HAKKI
Kadın işçinin doğum yapmasının ardından kullanabileceği doğum izni, ücretsiz izin ve kısmi süreli çalışma hakkı 4857 sayılı İş Kanunu ile açık şekilde düzenlenmiştir. İş hukuku kapsamında kadın çalışan; doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftalık analık izni hakkına sahiptir. Çoğul gebelik durumunda ise izin süresine ayrıca 2 hafta daha eklenir. Bu süreçte çalışan annenin iş güvencesi, süt izni, ücretsiz izin hakkı, kısmi çalışma hakkı ve yarı zamanlı çalışma hakkı gibi birçok önemli yasal koruma bulunmaktadır.
Analık izninin sona ermesinden sonra, çocuğun hayatta olması şartıyla kadın işçi ile evlat edinen kadın veya erkek işçiler de belirli sürelerle kısmi çalışma hakkından faydalanabilmektedir.
KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMA İÇİN GEREKEN ŞARTLAR
Doğum sonrası part time çalışma hakkından yararlanabilmek için temel şartlardan biri, anne ve babanın her ikisinin de çalışıyor olmasıdır. Ancak bazı özel durumlarda bu şart aranmaz.
Eğer ebeveynlerden biri sürekli bakıma muhtaç ise, çocuğun velayeti mahkeme kararıyla yalnızca bir eşe verilmişse veya üç yaşını doldurmamış çocuk evlat edinilmişse; diğer eşin çalışma şartı aranmaz. Bu durumlar dışında kalan çalışanlar açısından iki ebeveynin de aktif olarak çalışıyor olması gerekir.
Bununla birlikte eşin çalışma şartı yalnızca başvuru tarihinde aranır. İşçi kısmi süreli çalışmaya başladıktan sonra diğer ebeveynin işten ayrılması veya çalışmayı bırakması halinde çalışan anne kısmi süreli çalışma hakkını kaybetmez.
İŞVERENE BAŞVURU NASIL YAPILIR?
İşçi, doğum sonrası kısmi çalışma talebini kullanmak istediği tarihten en az 1 ay önce işverene yazılı olarak bildirmek zorundadır. İşveren ise bu başvuruyu işçinin özlük dosyasında saklamakla yükümlüdür.
Yazılı başvuruda;
- İşçi haftanın hangi günlerinde çalışmak istediğini,
- Günlük çalışma saat aralıklarını,
- Kısmi çalışma düzeninin nasıl uygulanacağını
açık şekilde belirtmelidir.
Ayrıca eşin çalıştığını gösteren belge de başvuruya eklenmelidir. İş hukukunda yazılı başvuru süreci oldukça önemlidir. Çünkü ileride açılabilecek işe iade davası, kıdem tazminatı veya işçilik alacağı davalarında bu belgeler delil niteliği taşımaktadır.
İŞVEREN KISMİ ÇALIŞMA TALEBİNİ REDDEDEBİLİR Mİ?
İşçi gerekli şartları taşıdığı halde doğum sonrası kısmi süreli çalışma talebinde bulunmuşsa, işverenin bu talebi keyfi şekilde reddetme hakkı bulunmamaktadır. Yönetmelikte belirtilen koşullar mevcutsa işverenin talebi kabul etmesi gerekir.
İşverenin bu hakkı kullanan işçiyi işten çıkarması halinde yapılan fesih haklı neden sayılmaz. Bu durumda işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacakları gündeme gelebilir. Ayrıca şartların oluşması halinde çalışan anne işe iade davası da açabilir.
İş hukukunda doğum sonrası çalışma hakkı, kadın çalışanların annelik nedeniyle iş hayatından kopmaması amacıyla düzenlenmiş önemli bir yasal güvencedir. Bu nedenle işverenlerin yarı zamanlı çalışma taleplerini değerlendirirken İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun hareket etmesi gerekmektedir.
DOĞUM SONRASI KISMİ ÇALIŞMA HAKKI SIKÇA SORULAN SORULAR
1. Doğum sonrası kısmi çalışma hakkı nedir?
Doğum sonrası kısmi çalışma hakkı, kadın işçinin kanuni izinlerini tamamladıktan tam zamanlı çalışma yerine haftalık çalışma süresinin azaltılarak çalışabilmesine imkan tanıyan yasal bir haktır.
2. Doğum yapan işçinin toplam kaç hafta doğum izni vardır?
Kadın işçi doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni kullanabilir. Çoğul gebelik durumunda bu süreye ayrıca 2 hafta eklenmektedir. Bu izinler ücretli doğum izni kapsamında değerlendirilir.
3. Çoğul gebelikte doğum izni süresi uzar mı?
Evet, ikiz veya çoğul gebelik halinde analık iznine 2 hafta daha eklenir. Böylece çalışan anne toplamda daha uzun süre doğum izni kullanma hakkına sahip olur.
4. Doğum sonrası 6 ay ücretsiz izin hakkı var mı?
İş Kanunu’na göre kadın işçi, analık izninin bitiminden sonra talep etmesi halinde 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu süre işveren tarafından keyfi şekilde reddedilemez ve çalışan annenin yasal hakkı olarak kabul edilir.
5. Kısmi süreli çalışan işçinin maaşı nasıl hesaplanır?
Part time çalışma sisteminde ücret, çalışılan süreye göre hesaplanır. İşçi haftalık çalışma süresinin ne kadarında çalışıyorsa maaşı da buna göre belirlenir.
6. Kısmi süreli çalışma hakkı ne zamana kadar kullanılabilir?
Çalışan anne, çocuğun ilköğretim çağına başladığı tarihi takip eden ay başına kadar herhangi bir zamanda part time çalışma talebinde bulunabilir. Bu süre boyunca işverenin gerekli şartlar oluştuğunda talebi değerlendirmesi gerekir.
7. Kısmi çalışma için eşlerin ikisinin de çalışması şart mı?
Evet, kural olarak anne ve babanın her ikisinin de çalışıyor olması gerekir. Ancak eşlerden birinin sürekli bakıma muhtaç olması, velayetin tek ebeveynde bulunması veya evlat edinme gibi bazı özel durumlarda bu şart aranmaz.
8. Eş işten ayrılırsa kısmi çalışma hakkı sona erer mi?
Hayır, diğer eşin çalışma şartı yalnızca başvuru tarihinde aranır. İşçi kısmi süreli çalışmaya başladıktan sonra eşin işsiz kalması veya çalışmayı bırakması halinde çalışan annenin hakkı devam eder.
9. Kısmi çalışma başvurusu nasıl yapılır?
İşçi, yarı zamanlı çalışma talebini kullanmak istediği tarihten en az 1 ay önce işverene yazılı olarak bildirmelidir. Başvuruda çalışma günleri, saat aralıkları ve eşin çalıştığını gösteren belge yer almalıdır.
10. İşveren doğum sonrası part time çalışma talebini reddedebilir mi?
Yasal şartların oluşması halinde işverenin doğum sonrası kısmi çalışma talebini keyfi şekilde reddetmesi mümkün değildir. Yönetmelik hükümlerine uygun yapılan başvuruların kabul edilmesi gerekir.
11. İşveren kısmi çalışma isteyen işçiyi işten çıkarabilir mi?
Sadece yarı zamanlı çalışma talebinde bulunduğu için işçinin işten çıkarılması hukuka aykırı fesih olarak değerlendirilebilir. Böyle bir durumda kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işe iade davası gündeme gelebilir.
12. Kısmi süreli çalışan işçi kıdem tazminatı hakkını kaybeder mi?
Hayır, part time çalışma sistemine geçilmesi işçinin kıdem hakkını ortadan kaldırmaz. İş sözleşmesi devam ettiği sürece kıdem süresi işlemeye devam eder.
13. İşveren yazılı başvuruyu cevaplamazsa ne olur?
İşverenin başvuruyu cevapsız bırakması iş hukuku açısından uyuşmazlık yaratabilir. İşçi bu durumda noter ihtarnamesi gönderebilir ve gerektiğinde yasal yollara başvurabilir.
14. Süt izni ile kısmi çalışma aynı anda kullanılabilir mi?
Süt izni ve kısmi süreli çalışma farklı haklar olduğundan uygulamada detaylı değerlendirme yapılması gerekir. İşverenin çalışma düzenini buna göre planlaması önemlidir.
15. Kısmi çalışan işçinin sigortası devam eder mi?
Evet, işçinin SGK kaydı devam eder. Ancak prim gün sayısı çalışma süresine göre hesaplandığından eksik gün oluşabilmektedir.
16. İşe iade davası hangi durumlarda açılabilir?
Doğum sonrası çalışma hakkını kullandığı için işten çıkarılan işçi, gerekli şartlar varsa işe iade davası açabilir. Mahkeme feshi geçersiz sayarsa işçinin işe dönüşü ve tazminat hakları gündeme gelir.
17. Doğum sonrası çalışma hakları hangi kanunda düzenlenmiştir?
Doğum izni, ücretsiz izin, süt izni ve kısmi süreli çalışma hakları ağırlıklı olarak 4857 sayılı İş Kanunu ile düzenlenmiştir. Ayrıca ilgili yönetmelikler ve SGK uygulamaları da çalışan annenin haklarını belirlemektedir.
MİMOZA HUKUK BÜROSU OLARAK HUKUKİ HİZMETLERİMİZ
Mimoza Hukuk Bürosu olarak; doğum izni, ücretsiz izin, doğum sonrası kısmi çalışma hakkı, işe iade davası, kıdem tazminatı, işçilik alacakları ve iş hukuku uyuşmazlıkları başta olmak üzere çalışanların yasal haklarının korunması konusunda hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktayız. Özellikle çalışan anne hakları, part time çalışma talepleri, işverenin haksız feshi, SGK ve İş Kanunu kapsamında doğan uyuşmazlıklar ile ilgili süreçlerde müvekkillerimize dava takibi, ihtarname hazırlanması ve hukuki destek sağlanmaktadır.
İSTANBUL AVUKAT İLETİŞİM BİLGİLERİ
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| İstanbul Avukatı | Fatma Türkan Kamış |
| Telefon | 0532 685 61 40 |
| Adres | AC MOMENT PLAZA / Soğanlık Yeni Mah. Baltacı Mehmet Paşa Sk. B Blok Kat:18 D No:152, Kartal / İstanbul |
| mimozahukuk@gmail.com | |
| Hizmet Alanları | Ceza, Boşanma, Kira, Gayrimenkul, İcra, Ticaret, Yabancılar, İş Hukuku |
| Avukata Sor Hattı | ➔ Tıklayın |
