Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları çeşitli şekillerde gündelik hayatta karşımıza çıkmaktadır. Bu maddeler özellikle çocuk ve gençlerimizin hayatını kötü etkilemektedir. Bu nedenle, ceza kanunumuz bu maddeleri imal, ithal etme, uyuşturucu satma, uyuşturucu kullanımı gibi fiillere yasak getirmektedir. Dolayısıyla Türk Ceza Kanunu md. 188 uyuşturucu veya uyarıcı maddelere ilişkin her türlü hareketi yasaklamaktadır. Uyuşturucu madde ticareti suçu, uyuşturucu madde kullanma suçuyla farklılık gösterir.

1. UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE TİCARETİ SUÇU NEDİR?
Ülkemizin uyuşturucu veya uyarıcı madde olarak kabul ettiği bazı maddeler vardır. Bu maddeler arasında ağır ve hafif uyuşturucu veya uyarıcı madde niteliğine sahip olanları makalemizde sayacağız. Kanunda bu maddeler kategorize halinde yer almakta ve kişiler bu maddelerin nasıl ele geçirldiği, bulundurma şekli gibi hususlar dikkate alınarak ceza almaktadır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerden ağır olanlarla ve hafif olup da miktarı fazla olanlarla ya da çeşitli uyuşturucu maddelerle yakalanan kişiler için ceza kanununda daha ağır cezalar vardır.

2. UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDELERDEN CEZASI FAZLA OLANLAR?
Burada sayacağımız uyuşturucu veya uyarıcı maddelerden ağır olanlar ve daha fazla cezayı gerektirenler şunlardır.
 
⦁    Eroin.
⦁    Kokain.
⦁    Morfin ya da bazmorfin.
⦁    Sentetik kannabinoid ve türevleri.
⦁    Sentetik katinon ve türevleri.
⦁    Sentetik opioid ve türevleri.
⦁    Amfetamin ve türevleri.
 
Yukarıda saydığımız uyuşturucu maddelerle birlikte ele geçen kişiler daha fazla ceza alırlar. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde olarak burada sayacağımız maddelerden hafif nitelikte olanlar ve daha az cezayı gerektiren maddeler de vardır. Bu maddelerden bazıları şunlardır.
 
⦁    Esrar.
⦁    Bonzai.
 
Her ne kadar bu maddeler hafif nitelikte uyuşturucu veya uyarıcı madde olsa dahi bu maddelerin miktarı kullanım sınırının üzerinde ise kişiler uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti nedeniyle ceza alırlar. Yani bu maddeleri çok sayıda, çeşitli miktarlarda ya da kullanım sınırının üzerinde hakimiyeti altındaki bir yerde bulunduranlar daha çok ceza alacaklardır. Fakat, kullanım miktarının altında hafif uyuşturucu madde yakalatanlar ve satacağı yönünde kuşku olmayanlar kullanıcı yani içici olarak işlem görecektir.

3. UYUŞTURUCU KULLANMA/BULUNDURMA VE SATMA SUÇLARI FARKLI MI?
Uyuşturucu madde kullanma ve bulundurma suçu ile uyuşturucu madde ticareti yapma suçu arasında fark vardır. Bunları birbirleriyle karıştırmamak gerekir. Ayrıca bu suçların yargılaması da farklı olup içicilik nedeniyle kişiler Asliye Ceza Mahkemesinde, imal, ithal, satış gibi fiiller (uyuşturucu madde ticareti suçu) nedeniyle Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmaktadır.
Yukarıda ağır uyuşturucu ya da uyarıcı maddeler arasında olmayıp da esrar gibi hafif nitelikte madde yakalatan kimseler, bunları çok sayıda ya da satışa hazır halde bulundurmuşsa daha fazla ceza alır. Yani bu kimseler uyuşturucu madde ticareti suçu nedeniyle ceza almaktadır. Buna göre,
 
⦁    Ağır nitelikteki uyuşturucu maddelerden kullanım sınırının üzerinde yakalatanlar uyuşturucu madde ticaretinden ceza alırlar. Yani ağır nitelikte olup da az miktarda uyuşturucu madde yakalatanlar uyuşturucu madde kullanma suçu nedeniyle ceza alacaktır. Satışa hazır halde bir kaç paket bulunduranlar, yalnızca kullanmak amacıyla az miktar madde yakalatanlar bu grupta yer alırlar.
⦁    Hafif nitelikte uyuşturucu veya uyarıcı maddelerden kullanım sınırının üzerinde yakalatanlar. Bu kimselere uyuşturucu madde ticareti suçundan ceza alırlar. Yargıtay bir kimsenin, az miktardaki uyuşturucu maddelerden kullanım sınırında kalması kaydıyla 8-9 pakete kadar yakalatanları içici olarak kabul etmektedir. Dolayısıyla miktarı kullanım sınırının altında kalsa dahi, 9-10 paketten fazla uyuşturucu madde yakalatanlar uyuşturucu madde ticareti nedeniyle ceza alırlar.
 
Yukarıda saydığımız koşullar altında kişiler uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti ya da kullanma/bulundurma/içicilik suçundan işlem görmektedir.
Kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde bulunduranlar TCK md. 191’den ceza alacak ve yetkili birimler haklarında denetimli serbestlik tedbirini uygulayacaktır.
Bu maddelerle birlikte güvenlik güçlerinin yakaladığı kimseler, ele geçen maddenin miktarına göre ceza alır. Dolayısıyla kişilerin, kendi ihtiyacının ötesinde uyuşturucu madde bulundurması durumunda uyuşturucu madde ticareti nedeniyle ceza alacaktır.

4.BİR KİMSENİN UYUŞTURUCU MADDE TİCARETİ YAPTIĞI, SATTIĞI YA DA İÇİCİ OLDUĞUNU NASIL ANLARIZ?
Genel olarak içici olan kimse uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri evinde, işyerinde ya da diğer yaşam alanlarında saklamaktadır. Ancak bir kimsenin evinin ya da işyerinin deposunda bu maddeleri sakladığı açığa çıkarsa adli makamlar uyuşturucu madde ticareti nedeniyle işlem yapacaktır. Burada uyuşturucu maddelerin nasıl ele geçtiği, bulundurulma şekli, kullanım sınırının üzerinde ya da altında olup olmadığı, çeşitliliği, satışa hazır olup olmadığı gibi hususlar önemlidir. Dolayısıyla mahkeme her somut olayı kendi içerisinde farklı değerlendirecektir.

5. UYUŞTURUCU MADDE İLE BİRLİKTE HASSAS TERAZİ ELE GEÇTİĞİNDE NE OLUR?
Arama sonucunda ya da bir başka suç nedeniyle failden hassas terazi ele geçmiş ve terazinin üzerinde uyuşturucu madde bulaşığı kalmış olabilir. Bu durumda uyuşturucu madde içicisi olduğunu söyleyen kimse bu durumu açıklayamamışsa adli makamlar uyuşturucu madde ticareti nedeniyle işlem yapabilir. Günümüzde kolluk hassas terazi yakaladığında, fail genel olarak satıcıların kendisini kandırmaması için bu teraziyi kullandığını söylemektedir. Fakat bu ifade her zaman için adli makamları tatmin etmemekte, kişi hakkında ihbar olup olmadığı, uyuşturucudan daha önce sabıka olup olmadığı, uyuşturucunun ele geçiş şekli gibi hususlar dikkate alınmaktadır.
Hassas terazinin paketleme malzemelerinin yanında ele geçmesi halinde kişiler uyuşturucu madde ticareti nedeniyle ceza alacaktır. Ayrıca uyuşturucu maddenin kullanım sınırının üzerinde, çeşitli sayılarda, satışa hazır halde birden fazla sayıda olması durumunda hassas terazi ek delil olarak dosyada yer alacaktır.

6. HANGİ FİİLLER UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE SUÇU OLUR?
Aşağıdaki fiilleri işleyen herkes TCK md. 188 kapsamında uyuşturucu veya uyarıca madde ticareti suçu işlemiş olacaktır. Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ayrı başlıklar halinde sıralayacağız.

6.1. UYUŞTURUCU MADDE İMAL, İTHAL VE İHRAÇ EDENLER -TCK 188/1. FIKRA
Makalede uyuşturucu veya uyarıcı olarak saydığımız maddeleri ülke içerisinde imal eden, ülke dışından getiren ya da ülke dışına götüren süreçte yer alan kişiler bu suçtan ceza alacaktır. Bu kimseler TCK md. 188/21. fıkradaki suçu işlemiş olur.
Uyuşturucu maddeyi yurt dışından ülkemize sokan kişiler uyuşturucu madde ithali nedeniyle daha fazla ceza alırlar. Bu kimseler uyuşturucu madde ticareti suçu nedeniyle 20 yıl ile 30 yıl arasında ceza alacaktır.
Kişiler, uyuşturucuyu imal ederken, bu maddeleri başka bir maddeye dönüştürdüğünde yine uyuşturucu imali nedeniyle ceza alacaktır. Bu durumda fail, uyuşturucu madde ticareti suçu nedeniyle 20 yıl ile 30 yıl arasında ceza alacaktır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri imal ederken, failin kullandığı araç ve gereçlerin Adli Tıp Kurumu, bunların imali için elverişli olup olmadığına bakar. Aksi halde bireyler uyuşturucu madde imali nedeniyle değil, uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu nedeniyle daha az ceza alacaktır.
Diğer taraftan mahkemeler, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri elverişsiz bir ortamda imal eden kişilere daha fazla ceza verecektir. Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin üretim yolları önemli olmayıp ruhsatsız olarak yurt dışından ülkeye sokması halinde fail, uyuşturucu madde ticareti suçundan ceza alacaktır.

6.2. HANGİ FİİLLERİ İŞLEYENLER TCK 188/3. MADDE KAPSAMINDADIR?
Uyuşturucu madde suçlarını aşağıdaki eylemleriyle işleyen kişiler TCK 188/3. fıkraya göre yukarıda saydığımız imal, ithal ya da ihraç eylemleri karşısında daha az ceza alırlar.  Buna göre uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri;
 
⦁    Satışa arz etmek.
⦁    Başkalarına temin eden. Temin fiilinde uyuşturucu maddenin türü önemli değildir. Az miktarda uyuşturucuyu başka birisine verme, sağlama uyuşturucu ticareti suçunu oluşturur.
⦁    Bir yerden başka bir yere sevk etmek.
⦁    Ticaretini yapmak üzere satın almak.
 
Bu fiilleri işleyen kişiler TCK md. 188/3. fıkraya göre ceza alırlar. Buna göre uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu nedeniyle en az 10 yıl ceza alacaktır.

7. MAHKEME, İÇİCİLİK CEZASI İLE SATIŞI NEDENİYLE CEZAYI NASIL BELİRLER?
Adli makamlar bazı kriterlere bakmaktadır. Buna göre bir kimsenin içici/kullanıcı ya da satıcı olup olmadığını belirler. Bunlardan bazılarını bu kısımda yazmaya çalışacağız.
Bir maddenin hangi tür uyuşturucu maddelerden olduğu ya da net miktarının ne olduğunu Kriminal Laboratuvarı ya da Adli Tıp Kurumundaki ilgili birim inceler. Buradan çıkan sonuca göre mahkemeler, faile uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma veya bulundurma suçu ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu nedeniyle ceza verecektir.
Mahkeme cezayı verirken ayrıca, bu maddelerin kullanım sınırının üzerinde ya da altında, çeşitli miktarlarda, satışa hazır halde, yanında hassas terazi olup olmadığı bakacaktır.
Hâkim, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde satması durumunda faile yarı oranında daha fazla ceza uygulayacaktır.

8.UYUŞTURUCU MADDEYİ BAŞKASINA VERMEK SUÇ MUDUR?
Uyuşturucu maddeleri başkasına vermek de uyuşturucu madde ticareti suçunu oluşturur. Örneğin az miktar dahi bonzai, kokain, esrar gibi maddeleri verdiğinde fail ticaret suçundan ceza alacaktır. Dolayısıyla kişiler kendileri içici olsalar dahi uyuşturucu maddeyi başkasına verseler satış nedeniyle ceza alacaktır. Bu nedenle kişilerin uyuşturucu satma amacı olmasa da uyuşturucuyu herhangi birisine vermesi halinde satış nedeniyle yani uyuşturucu madde ticareti nedeniyle en az 10 yıl ceza alacaktır.
Burada dikkate alınması gereken husus, bir uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanım sınırında olup olmaması değildir. Dolayısıyla kullanım sınırında olsa ve başka birisine az bir miktar uyuşturucu temini suçtur. Yani, uyuşturucuyu vermek, sağlamak fiilleri uyuşturucu madde ticareti suçunu oluşturur.

9.KULLANIM/İÇİCİLİK SINIRININ ÜZERİNDE UYUŞTURUCU YAKALATTIM ETKİN PİŞMANLIKTAN YARARLANABİLİR MİYİM?
Bir kimse uyuşturucu madde ile yakalandığında doğru ve gerçek bilgiler verdiğinde etkin pişmanlık gösterir. Dolayısıyla;
 
⦁    Failin uyuşturucu maddeyi açık kimlik bilgilerini bilmediği şahıslardan aldığını söylemesi yeterli değildir.
⦁    Gerçek olmayan isimleri bildirmesi halinde,
⦁    Önceki bilgileri tekrar etmesi halinde,
⦁    Daha önceden kolluğun hakkında bilgisi olduğu kişileri söylemesi halinde
⦁    Başkalarına suç atması halinde mahkeme kişinin etkin pişmanlık gösterdiğine ikna olmayacaktır. Fail, uyuşturucu ile yakalanan kişi dosyaya herhangi bir katkıda bulunmuş olmamaktadır. Dolayısıyla fail, yalnızca kendisini kurtarmak amacıyla bilinen isimleri ihbar etmişse etkin pişmanlıktan yararlanamayacaktır.
 
Uyuşturucu madde ticareti nedeniyle hakkında soruşturma olan bir kimse etkin pişmanlık gösterebilir. Bu durumda mahkeme maddenin cinsina bakmaz. Kişinin bu maddeleri kullanma/içicilik sınırının üzerinde ya da satış için satın alması mümkündür. Fakat bunun için bazı şartlar vardır. Kolluğun yakalamasından önce;
 
⦁    Kişinin yetkililere bilgi sağlaması, imal eden, satan ve kullananları yakalattırması halidir.
⦁    Uyuşturucu maddeleri nereden, kimlerden, ne şekilde aldığını haber vermesi ve suçluların yakalanmasını sağlaması halidir.
 
Mahkeme, yukarıda saydığımız durumlarda kişiye ceza vermez. Ayrıca, uyuşturucu maddenin kolluk tarafından yakalanması öncesinde de ceza verilmeyecek hal vardır. Buna göre önemli ölçüde bilgi sağlaması ya da uyuşturucu satışı yapanları yakalattırması gerekir.
Görüleceği gibi bir kimse uyuşturucu maddeyle birlikte yakalatması öncesinde etkin pişmanlıktan yararlanırsa kendisine ceza verilmez. Ancak, kolluğun ya da savcılığın suçu haber alması sonrasında gönüllü yardım söz konusu olur. Buna göre suçun ortaya çıkarılmasına gönüllü yardım eden kişinin cezası belirli bir miktar inecektir.