YAŞ ŞARTINI BEKLEMEDEN KIDEM TAZMİNATI ALMA ŞARTLARI VE SGK KIDEM YAZISI NASIL ALINIR
Çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri yaş şartını beklemeden kıdem tazminatı alarak işten ayrılmanın mümkün olup olmadığıdır. Türk iş hukukunda 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi ve 4447 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeler sayesinde, emeklilik için gerekli yaş şartını henüz tamamlamamış olsa dahi sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını sağlayan işçiler belirli koşullar altında iş sözleşmelerini sona erdirerek kıdem tazminatı alma hakkına sahip olabilmektedir. Özellikle 3600 gün kıdem tazminatı, 7000 prim günü, 4500 gün ve 25 yıl sigortalılık süresi, SGK kıdem tazminatı yazısı, emeklilik nedeniyle işten ayrılma, işçi hakları, kıdem tazminatı şartları ve SGK emeklilik koşulları gibi konular uygulamada sıkça araştırılmaktadır. Bu kapsamda çalışanların son işyerinde en az bir yıl çalışmış olması, gerekli prim gün sayısını tamamlaması ve SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alması halinde iş sözleşmesini sona erdirerek kıdem tazminatını talep etmesi mümkündür. Ayrıca Yargıtay kararları da bu hakkın nasıl kullanılacağı, işçinin yeni bir iş aramasının kötü niyet sayılıp sayılmayacağı ve bu hakkın kaç kez kullanılabileceği gibi konulara açıklık getirmektedir.
- ➜ Emeklilik için yaş şartı tamamlanmasa dahi sigortalılık süresi ve prim gün sayısı tamamlanmışsa işçi kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilir.
- ➜ Bunun için çalışanların SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alması ve bu belgeyi işverene sunması gerekir.
- ➜ 08.09.1999 öncesi sigortalı olanlar için 15 yıl ve 3600 prim günü, sonraki dönemlerde ise 7000 gün veya 4500 gün + 25 yıl gibi farklı prim şartları uygulanır.
- ➜ İşçinin son işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması kıdem tazminatı hakkının doğması için zorunludur.
- ➜ Yargıtay kararlarına göre yaş dışındaki emeklilik şartlarıyla kıdem tazminatı alma hakkı genellikle bir kez kullanılabilir.
- ➜ İşçinin işten ayrılmadan önce yeni bir iş araması veya başka bir işte çalışmaya başlaması kötü niyet olarak kabul edilmez.
YAŞ ŞARTI OLMADAN KIDEM TAZMİNATI ALARAK İŞTEN AYRILMA HAKKI
Türkiye’de çalışan birçok kişi kıdem tazminatı, emeklilik şartları, 3600 gün kıdem tazminatı, SGK kıdem tazminatı yazısı, yaş dışı emeklilik, prim gün sayısı, sigortalılık süresi, işten ayrılma hakkı, işçi hakları ve SGK emeklilik şartları gibi konuları sıkça araştırmaktadır. Özellikle emeklilik için yaş şartını bekleyen çalışanların kıdem tazminatı alıp alamayacağı uygulamada önemli bir hukuki konudur.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca, mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun yalnızca 14. maddesi yürürlükte bırakılmıştır ve bu madde doğrudan kıdem tazminatı hakkını düzenlemektedir. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile yapılan değişiklik sonucunda, yaş şartını henüz tamamlamamış ancak sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını yerine getirmiş olan işçilerin, kendi istekleriyle işten ayrılmaları halinde kıdem tazminatı alma hakkı doğmuştur.
Bu düzenleme sayesinde çalışanlar, emeklilik için gerekli olan yaş şartını beklemek zorunda kalmadan, diğer şartları tamamladıkları takdirde SGK’dan alınacak bir yazı ile iş sözleşmelerini sona erdirip kıdem tazminatlarını talep edebilirler. Böylece çalışanların yıllarca verdikleri emeğin karşılığı olan kıdem tazminatını, emeklilik yaşını beklemeden alma imkânı doğmuştur.
YAŞ DIŞINDA EMEKLİLİK ŞARTLARIYLA KIDEM TAZMİNATI ALABİLME KOŞULLARI
4447 sayılı Kanunun 45. maddesi ile, kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesine eklenen düzenleme kapsamında; çalışanların emeklilik için gerekli yaş şartı dışında kalan şartları tamamlamaları halinde işten ayrıldıklarında kıdem tazminatı almaları mümkün hale gelmiştir.
Buna göre, işçinin son işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Ayrıca sigortalılık başlangıç tarihine göre belirlenen prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarının tamamlanmış olması gerekir.
Sigorta başlangıç tarihine göre şartlar şu şekildedir:
- 1. ➔ 08.09.1999 tarihinden önce sigortalı olanlar: En az 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü tamamlanmış olmalıdır.
- 2. ➔ 08.09.1999 – 30.04.2008 arasında sigortalı olanlar: 7000 prim günü, veya 4500 prim günü + 25 yıl sigortalılık süresi şartlarından biri tamamlanmalıdır.
- 3. ➔ 30 Nisan 2008 sonrası sigortalı olan çalışanlar için prim gün şartı kademeli olarak artmaktadır:
- 30.04.2008 – 31.12.2008: 4600 prim günü
- 2009 yılında sigortalı olanlar: 4700 prim günü
- 2010 yılında sigortalı olanlar: 4800 prim günü
- 2011 yılında sigortalı olanlar: 4900 prim günü
- 2012 yılında sigortalı olanlar: 5000 prim günü
- 2013 yılında sigortalı olanlar: 5100 prim günü
- 2014 yılında sigortalı olanlar: 5200 prim günü
- 2015 yılında sigortalı olanlar: 5300 prim günü
- 01.01.2016 sonrası sigortalı olanlar: 5400 prim gününü doldurmaları halinde kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar.
Bu şartları sağlayan çalışanlar, SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alarak iş sözleşmelerini sona erdirebilir ve kıdem tazminatlarını talep edebilirler.
Ayrıca özellikle 30.04.2008 – 31.12.2008 tarihleri arasında sigortalı olan çalışanlar için öngörülen 4600 prim günü şartı, 2022 yılı itibarıyla tamamlanabilir hale gelmiştir.
SGK’DAN KIDEM TAZMİNATI YAZISI ALIRKEN BİLİNMESİ GEREKENLER
Kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilmek için en önemli adım SGK’dan “kıdem tazminatına esas yazı” alınmasıdır. Bu konu, 2013/26 sayılı SGK Genelgesi’nin 4. maddesinde ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
Bu yazı, sigortalının talebi üzerine SGK tarafından verilmektedir. Belgenin düzenlenebilmesi için kişinin kanunda belirtilen sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlamış olması gerekir.
Prim günleri ve sigortalılık süresi hesaplanırken bazı durumlar da dikkate alınır. Örneğin;
- ➔ Hizmet birleştirmeleri
- ➔ Fiili hizmet süresi
- ➔ İtibari hizmet süreleri
gibi faktörler toplam süre hesaplamasında değerlendirilir.
Ayrıca 2829 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca ayrıca bir değerlendirme yapılmasına gerek olmaksızın, kişinin son statüsünün 4/1-a (SSK) kapsamında olması, bu yazının verilmesi için yeterli kabul edilmektedir.
Önemli bir diğer husus ise 18 yaşından önce yapılan çalışmaların değerlendirilmesidir. 5510 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, 18 yaşından önceki çalışmalar prim günü hesabına dahil edilir, ancak sigortalılık süresi hesabında dikkate alınmaz.
SGK Genelgesi’ne göre ayrıca çalışan kişinin bu belgeyi alabilmesi için başvuru sırasında işten ayrılmış olması şart değildir. Yani çalışanlar isterlerse işten ayrılmadan önce SGK’dan bu yazıyı alabilirler. Bu yöntem, işçi ile işveren arasında çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesini sağlar.
YAŞ DIŞINDA EMEKLİLİK YOLUYLA KIDEM TAZMİNATI KAÇ KEZ ALINABİLİR?
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de çalışanların yaş şartı olmadan kıdem tazminatı hakkından kaç kez yararlanabileceğidir.
İstinaf mahkemelerinin faaliyete geçmesinden sonra Yargıtay 22. Hukuk Dairesi kapatılmış ve iş hukuku alanındaki dosyalar Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ile birleştirilmiştir. Bu birleşme sonrasında iki daire arasında farklı yorumlara neden olan birçok konuda ortak görüş belirlenmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/33390 E., 2016/4940 K. sayılı kararında şu sonuca ulaşılmıştır:
Yaş şartı hariç olmak üzere emeklilik için gerekli sigortalılık süresi ve prim gününü tamamlayan işçi bu nedenle işten ayrıldığında kıdem tazminatı hakkını yalnızca bir kez kullanabilir. Bu hakkın kullanılması sonrası yeni bir işte çalışmaya başlanması durumunda, aynı gerekçeye dayanarak ikinci kez kıdem tazminatı talep edilmesi mümkün değildir.
Ancak işçi daha sonra gerçek anlamda emeklilik yaşını doldurur ve emeklilik hakkını elde ederse, son çalıştığı işyerindeki şartlar da oluşmuşsa emeklilik nedeniyle yeniden kıdem tazminatı alabilir.
İŞTEN AYRILMADAN YENİ BİR İŞ ARAMAK KÖTÜ NİYET SAYILIR MI?
Birçok çalışan kıdem tazminatı alarak işten ayrılmadan önce yeni bir iş bulmanın hukuka aykırı olup olmadığını merak etmektedir.
Bu konuda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/881 E., 2021/547 K. sayılı kararında önemli bir değerlendirme yapılmıştır. Yargıtay’a göre, bir işçinin çalıştığı işyerinden ayrılmadan önce başka bir işyeriyle görüşmesi veya işten ayrıldıktan sonra başka bir işte çalışmaya başlaması hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilemez.
Kararda açıkça ifade edildiği üzere, kanun koyucunun amacı; uzun yıllar çalışan ve sigortalılık süresi ile prim gün sayısını tamamlayan işçilerin emeklilik yaşını beklemek zorunda kalmadan iş sözleşmesini sona erdirebilmelerine imkân tanımaktır.
Bu nedenle gerekli şartları sağlayan işçi;
- SGK’dan kıdem tazminatı yazısını alabilir,
- İhbar süresi beklemeden iş sözleşmesini sona erdirebilir,
- Kıdem tazminatını talep edebilir.
Ayrıca işçinin bu süreçte başka bir iş araması veya yeni bir işte çalışmaya başlaması hukuka aykırı sayılmaz.
KONU HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
1.Kıdem tazminatı alarak işten ayrılmak için hangi şartlar gerekir?
Bir işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için öncelikle aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Bunun yanında iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerden biriyle sona ermesi gerekir. Emeklilik, askerlik, kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması veya yaş dışındaki emeklilik şartlarının tamamlanması gibi durumlarda çalışan iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı talep edebilir. Özellikle sigortalılık süresi ve prim gün sayısı tamamlanmışsa, SGK’dan alınacak kıdem tazminatı yazısı ile işten ayrılarak bu hak kullanılabilir.
2.3600 gün ile kıdem tazminatı almak mümkün müdür?
Evet, bazı çalışanlar için 3600 prim günü ile kıdem tazminatı alarak işten ayrılmak mümkündür. Bunun için sigorta başlangıcının 8 Eylül 1999 tarihinden önce olması ve en az 15 yıl sigortalılık süresinin tamamlanması gerekir. Bu şartları sağlayan işçi SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alarak iş sözleşmesini kendi isteğiyle sona erdirebilir ve işverenden kıdem tazminatını talep edebilir.
3.Yaş şartını beklemeden kıdem tazminatı alınabilir mi?
Emeklilik için gerekli olan yaş şartı henüz tamamlanmamış olsa bile, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı tamamlanmışsa işçi kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilir. Bu uygulama halk arasında yaş dışı emeklilik veya emeklilik nedeniyle işten ayrılma olarak bilinir. İşçi SGK’dan alacağı yazı ile işverene başvurarak kıdem tazminatını talep edebilir.
4.SGK’dan kıdem tazminatı yazısı nasıl alınır?
Kıdem tazminatı yazısı almak isteyen çalışanlar Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını sağlayıp sağlamadıklarını kontrol ettirebilirler. Eğer gerekli koşullar tamamlanmışsa SGK tarafından “kıdem tazminatına esas yazı” düzenlenir. Bu belge işverene verildiğinde çalışan kıdem tazminatı hakkını kullanarak işten ayrılabilir.
5.Kıdem tazminatı yazısı alabilmek için işten ayrılmış olmak gerekir mi?
Hayır, kıdem tazminatı yazısı almak için işten ayrılmış olma şartı bulunmamaktadır. Çalışan kişi halen çalışırken de SGK’ya başvurarak prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını kontrol ettirebilir ve kıdem tazminatı yazısını alabilir. Bu uygulama işçi ile işveren arasında çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesini sağlar.
6.İşçi bu hakla kaç kez kıdem tazminatı alabilir?
Yargıtay kararlarına göre yaş dışındaki emeklilik şartları nedeniyle kıdem tazminatı alma hakkı yalnızca bir kez kullanılabilir. İşçi bu hakkını kullanarak işten ayrıldıktan sonra başka bir işte çalışmaya başlarsa, aynı gerekçeye dayanarak tekrar kıdem tazminatı talep edemez. Ancak ilerleyen yıllarda gerçek emeklilik hakkını kazanırsa emeklilik nedeniyle yeniden kıdem tazminatı alabilir.
7.Kıdem tazminatı alarak işten ayrılan kişi başka bir işte çalışabilir mi?
Evet, çalışan kıdem tazminatı alarak işten ayrıldıktan sonra başka bir işte çalışabilir. Yargıtay içtihatlarına göre işçinin yeni bir işte çalışması veya başka iş görüşmeleri yapması hakkın kötüye kullanılması olarak kabul edilmez. Kanun işçiye emeklilik yaşını beklemeden çalışma hayatını sonlandırma veya yeni bir iş arama imkânı tanımaktadır.
8.İşten ayrılmadan önce yeni iş aramak hukuka aykırı mıdır?
Çalışanın işten ayrılmadan önce başka bir iş araması veya iş görüşmesi yapması hukuka aykırı değildir. Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere işçinin bu şekilde davranması kötü niyetli kabul edilmez. İşçi gerekli şartları sağladıktan sonra iş sözleşmesini sona erdirip başka bir işte çalışabilir.
9.Kıdem tazminatı almak için SGK’ya başvurmak zorunlu mudur?
Yaş şartı dışındaki emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı almak isteyen işçiler için SGK’ya başvurmak zorunludur. Çünkü işverene sunulacak olan kıdem tazminatına esas yazı SGK tarafından düzenlenir. Bu belge olmadan işverenin kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmayabilir.
10.Kıdem tazminatı alarak işten ayrılan işçi ihbar süresi beklemek zorunda mı?
Hayır, yaş dışındaki emeklilik şartları nedeniyle işten ayrılan işçinin ihbar süresine uyması gerekmez. Çünkü işçi kanunun kendisine tanıdığı özel bir fesih hakkını kullanmaktadır. Bu nedenle işçi ihbar süresi beklemeden iş sözleşmesini sona erdirebilir ve kıdem tazminatını talep edebilir.
11.Sigortalılık süresi nasıl hesaplanır?
Sigortalılık süresi, kişinin ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihten itibaren geçen süreyi ifade eder. Ancak 18 yaşından önce yapılan çalışmalar sigortalılık süresinin hesabında dikkate alınmaz. Buna karşılık bu dönemlerde ödenen primler prim gün sayısına dahil edilir.
12.Prim gün sayısı neyi ifade eder?
Prim gün sayısı, çalışanın sosyal güvenlik sistemine ödenmiş toplam sigorta günlerini ifade eder. Emeklilik şartlarının belirlenmesinde en önemli kriterlerden biridir. Çalışanın kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilmesi için de belirli bir prim gün sayısını tamamlamış olması gerekir.
13.7000 prim günü ile kıdem tazminatı alınabilir mi?
Sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında olan çalışanlar için 7000 prim gününü tamamlamak kıdem tazminatı alarak işten ayrılma hakkı doğurabilir. Bu durumda çalışan SGK’dan kıdem tazminatı yazısı alarak iş sözleşmesini feshedebilir ve işverenden kıdem tazminatını talep edebilir.
14.4500 gün ve 25 yıl şartı nedir?
Bazı çalışanlar için emeklilik şartları arasında 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresi bulunmaktadır. Bu iki şart birlikte tamamlandığında çalışan yaş şartını beklemeden kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilir. Ancak bunun için SGK’dan alınacak resmi yazının işverene sunulması gerekir.
15.Kıdem tazminatı alabilmek için son işyerinde ne kadar çalışmak gerekir?
Kıdem tazminatı alabilmek için işçinin son çalıştığı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Bu süre dolmadan iş sözleşmesi sona ererse kıdem tazminatı hakkı doğmaz. Ancak bir yılı aşan çalışma süresi bulunuyorsa işçi diğer şartları da sağladığında kıdem tazminatı talep edebilir.
16.İşveren kıdem tazminatı ödemek zorunda mı?
İşçi kanunda belirtilen şartları yerine getirerek işten ayrıldığında işverenin kıdem tazminatını ödeme yükümlülüğü doğar. İşverenin bu ödemeyi yapmaması halinde işçi iş mahkemesinde dava açarak kıdem tazminatını yasal faiziyle birlikte talep edebilir.
17.Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin çalıştığı her tam yıl için 30 günlük brüt ücret esas alınır. Bir yıldan artan süreler de aynı oranda hesaplamaya dahil edilir. Hesaplama yapılırken işçinin düzenli olarak aldığı ücret ve bazı yan haklar dikkate alınır.
18.Kıdem tazminatı davası ne kadar sürede açılmalıdır?
Kıdem tazminatı alacağı için zamanaşımı süresi 5 yıldır. İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren bu süre içinde dava açılabilir. Bu süre geçtikten sonra işçinin kıdem tazminatı talep etme hakkı hukuken ortadan kalkabilir.
19.SGK kıdem tazminatı yazısı aldıktan sonra hemen işten ayrılmak gerekir mi?
SGK’dan alınan kıdem tazminatı yazısı alındıktan sonra hemen işten ayrılma zorunluluğu yoktur. Çalışan uygun gördüğü zamanda bu belgeyi işverene sunarak iş sözleşmesini sona erdirebilir. Ancak uygulamada belge alındıktan sonra kısa süre içinde işten ayrılmak tercih edilmektedir.
20.Yaş dışındaki emeklilik şartlarını sağlayan işçi ihbar tazminatı alabilir mi?
Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alabilir ancak ihbar tazminatı talep edemez. Çünkü iş sözleşmesini sona erdiren taraf işçinin kendisidir. Bu nedenle işverenden ihbar tazminatı talep edilmesi mümkün değildir.
MİMOZA HUKUK BÜROSU OLARAK HUKUKİ HİZMETLERİMİZ
Mimoza Hukuk Bürosu olarak iş hukuku alanında çalışanların ve işverenlerin karşılaştığı uyuşmazlıklarda kapsamlı hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Özellikle kıdem tazminatı, emeklilik nedeniyle işten ayrılma, 3600 gün kıdem tazminatı, SGK kıdem tazminatı yazısı, işçi hakları, iş sözleşmesinin feshi, işçilik alacakları, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi hesaplamaları gibi konularda müvekkillerimize profesyonel destek sağlamaktayız. Yaş dışındaki emeklilik şartlarını yerine getiren çalışanların kıdem tazminatı haklarının doğru şekilde kullanılması, SGK başvuru süreçlerinin yürütülmesi ve olası uyuşmazlıklarda iş mahkemelerinde dava süreçlerinin takip edilmesi konusunda deneyimli avukat kadromuzla hukuki çözüm üretmekteyiz.
İSTANBUL AVUKAT İLETİŞİM BİLGİLERİ
| İstanbul Avukatı | Fatma Türkan Kamış |
| Telefon | 0532 685 61 40 |
| Adres | AC MOMENT PLAZA / Soğanlık Yeni Mah. Baltacı Mehmet Paşa Sk. B Blok Kat:18 D No:152, Kartal / İstanbul |
| mimozahukuk@gmail.com | |
| Hizmet Alanları | Ceza, Boşanma, Kira, Gayrimenkul, İcra, Ticaret, Yabancılar, İş Hukuku |
| Avukata Sor Hattı | ➔ Tıklayın |
SONUÇ
İş hukukunda çalışanların en önemli haklarından biri olan kıdem tazminatı, yalnızca emeklilik yaşının dolması halinde değil, belirli şartların sağlanması durumunda yaş şartı beklenmeden de alınabilmektedir. 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlayan işçiler Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alınacak kıdem tazminatı yazısı ile iş sözleşmelerini sona erdirerek kıdem tazminatı talep edebilirler. Özellikle 3600 gün kıdem tazminatı, 7000 prim günü, 4500 gün ve 25 yıl sigortalılık süresi gibi emeklilik şartlarını sağlayan çalışanlar için bu düzenleme önemli bir güvence sağlamaktadır. Yargıtay kararları da bu hakkın kullanım sınırlarını belirleyerek, işçinin yeni bir iş aramasının veya çalışma hayatına devam etmesinin hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilemeyeceğini ortaya koymuştur. Bu nedenle çalışanların SGK emeklilik şartları, prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve işten ayrılma hakkı gibi konularda doğru bilgiye sahip olmaları, hem hak kaybı yaşamamaları hem de kıdem tazminatı sürecini hukuka uygun şekilde yönetebilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır.
