ÇIRAKLIK VE STAJYERLİK SİGORTASI EMEKLİLİK VE TAZMİNAT HESABINA DAHİL EDİLİR Mİ?
Çıraklık sigortası ve staj sigortasının emeklilikte sigorta başlangıcı sayılıp sayılmayacağı konusu, son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri haline gelmiştir. Yargıtay güncel bir kararında, çıraklık döneminde fiilen üretimde çalışan kişilerin durumunun hizmet tespiti davasında ayrıntılı şekilde araştırılması gerektiğini belirtmektedir; Kararda emeklilik, SGK, prim günü, sigorta başlangıcı ve çıraklık sigortası konusunda hak arayan binlerce kişi açısından önemli değerlendirmeler bulunmaktadır.
➜ Çıraklık sigortası kural olarak emeklilik başlangıcı sayılmaz
➜ Ancak fiilen işçi gibi çalışan çırakların durumu mahkeme tarafından ayrıca değerlendirilir
➜ Üretimin eğitimin önüne geçtiği durumlarda çıraklık ilişkisinin niteliği tartışılabilir
➜ Hizmet tespiti davasında tanık beyanı her zaman tek başına yeterli olmaz.
➜ Bordrolar, puantaj kayıtları, SGK belgeleri ve diğer deliller birlikte incelenir
➜ Yargıtay, eksik araştırmayla verilen kararların bozulabileceğini vurgulamaktadır
➜ Her çıraklık dönemi otomatik olarak emeklilik hesabına dahil edilmez
➜ Çalışmanın gerçek niteliği somut delillerle ortaya konulmalıdır
➜ Çıraklık sigortası mağdurları açısından Yargıtay kararı önemli bir emsal niteliği taşımaktadır
➜ Sosyal güvenlik ve emeklilik haklarının korunması için her dosya kendi şartlarına göre değerlendirilmektedir
Avukata Sor ➔ Tıklayın
ÇIRAKLIK SİGORTASI EMEKLİLİKTE GEÇERLİ SAYILIR MI?
Çıraklık sigortası ve staj sigortasının emeklilik hesabında sigorta başlangıcı olarak kabul edilmesi talebi uzun yıllardır gündemde yer alıyor. Çırak ve stajyer olarak çalışan kişiler, eğitim gördükleri dönemde fiilen üretim içerisinde yer aldıklarını, bu nedenle söz konusu sürelerin emeklilik, sigorta başlangıcı ve prim günü hesabında değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu konuda birçok kişi dava açarak hukuki haklarını aramaya devam ediyor.
MKE’DE ÇALIŞAN ÇIRAĞIN AÇTIĞI DAVA
1987 ile 1989 yılları arasında henüz 16 yaşındayken Makine ve Kimya Endüstrisinde (MKE) çırak olarak çalışan bir kişi, bu dönemde yaptığı çalışmaların gerçekte işçi statüsünde geçtiğini ileri sürerek İş Mahkemesinde hizmet tespiti davası açtı. Davacı, çıraklık döneminde yaptığı işlerin yalnızca eğitim amaçlı olmadığını, doğrudan üretime katıldığını ve bu nedenle çalışmalarının uzun vadeli sigorta kollarına tabi hizmet olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtti.
Mahkeme tarafından aynı dönemde iş yerinde çalışan işçiler tanık olarak dinlendi. Tanıkların anlatımlarını değerlendiren mahkeme, davacının üretim faaliyetlerinde görev aldığını, gün içindeki çalışmalarının ağırlıklı olarak meslek öğrenme kapsamında değerlendirilemeyeceğini tespit ederek davayı kabul etti.
YARGITAY’IN ÇIRAKLIK VE STAJ DÖNEMİ KARARI
Dosyanın temyiz edilmesi üzerine uyuşmazlık Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin önüne geldi. Yargıtay, sosyal güvenlik hakkının Anayasa ile güvence altına alınmış temel haklardan biri olduğunu vurgulayarak, hizmet tespiti davalarının son derece dikkatli yürütülmesi gerektiğini belirtti.
Kararda, mahkemelerin yalnızca tarafların sunduğu delillerle yetinmemesi gerektiği ifade edildi. Sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi ve gerçeğe aykırı sigortalılık sürelerinin önlenebilmesi amacıyla gerekli görülen durumlarda mahkemelerin resen araştırma yapabileceği ve ek delil toplayabileceği hatırlatıldı.
HİZMET TESPİTİ DAVALARINDA HANGİ DELİLLER TOPLANMALI?
Yargıtay kararında, hizmet tespiti davalarında ayrıntılı araştırma yapılmasının zorunlu olduğu vurgulandı. Buna göre;
➔ İşverende bulunan tüm personel kayıtları ve belgeler istenmeli
➔ SGK dosyaları incelenmeli
➔ Ücret bordroları ve puantaj kayıtları getirtilmeli
➔ Aynı dönemde çalışan işçiler tanık olarak dinlenmeli
➔ SGK müfettişleri tarafından daha önce inceleme yapılıp yapılmadığı araştırılmalı
➔ Yapılmış incelemelere ilişkin rapor ve belgeler dosyaya kazandırılmalı
➔ Tarafsız işverenler ve çalışanlar tespit edilerek bilgi alınmalı
➔ Varsa işçilik alacağı davalarındaki tanık anlatımlarıyla karşılaştırma yapılmalı
➔ Çalışmanın sürekli mi, mevsimlik mi, kısmi mi olduğu ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir
ÇIRAKLIK İLE İŞÇİLİK ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Yargıtay kararında, bir kişinin gerçekten çırak mı yoksa fiilen işçi mi olduğunun belirlenmesinde yalnızca sözleşmenin adına bakılmaması gerektiği ifade edildi.
Çıraklık sözleşmesinin temel amacı bir kişiye meslek ve sanat öğretmektir. Bu nedenle çıraklık ilişkisinde eğitim ön plandadır. Ancak kişi iş yerinde sürekli olarak üretime katılıyor, işçi gibi çalışıyor ve eğitim ikinci planda kalıyorsa, artık ortada gerçek anlamda bir çıraklık ilişkisinin bulunmadığı kabul edilebilir.
Yargıtay, öğrencilerin eğitim kapsamında yaptıkları uygulamalı çalışmaların sigortalı işçilerin yaptığı işlere benzese bile esasen öğrenimin doğal bir parçası olduğunu vurguladı. Bu nedenle her üretim faaliyeti otomatik olarak işçilik ilişkisi anlamına gelmez.
YARGITAY İÇTİHADINA GÖRE HANGİ DURUMLARDA ÇIRAK SAYILMAYABİLİR?
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, çıraklık süresi içinde kişi diğer çalışanlarla aynı şekilde üretime katılıyor, yaptığı işlerde eğitim amacı geri planda kalıyor ve üretim faaliyeti baskın hale geliyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz etmek mümkün olmayabilir.
Başka bir ifadeyle, kişi yalnızca meslek öğrenmek için değil, iş yerinin üretim faaliyetinin bir parçası olarak çalışıyorsa, çalışma ilişkisinin niteliği yeniden değerlendirilmelidir.
MKE DOSYASINDA EKSİK BULUNAN HUSUSLAR
Yargıtay, dosyada davacının çırak öğrenci olarak kayıtlarının bulunduğunu, çıraklık sözleşmesinin mevcut olduğunu ve SGK kayıtlarında uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin bildirimin yer almadığını belirtti.
Buna karşılık tanıklar, davacının normal işçiler gibi üretim ve imalat faaliyetlerinde görev yaptığını ifade etti. Ancak Yargıtay’a göre mahkeme, davacının üretime hangi görevlerle katıldığını, hangi işleri yaptığını ve bu işleri yapabilecek bilgi ve beceriye nasıl sahip olduğunu yeterince araştırmadı.
Ayrıca yapılan çalışmaların teorik eğitimin tamamlayıcısı niteliğinde bir uygulama eğitimi olup olmadığı da ayrıntılı şekilde değerlendirilmedi.
YARGITAY 16 YAŞINDAKİ ÇIRAĞIN ÜRETİMDEKİ ROLÜNÜN ARAŞTIRILMASI GEREKİR DEDİ
Yargıtay kararında, nitelikli askeri malzemeler üreten bir kurumda çalışan ve henüz 16 yaşında olan bir çırak öğrencinin üretime ne şekilde katıldığının somut delillerle ortaya konulması gerektiği belirtildi.
Mahkemelerin, davacının hangi işleri yaptığı, bu işleri yapabilecek bilgi ve tecrübeyi nasıl kazandığı, yaptığı faaliyetlerin eğitim amacı mı yoksa doğrudan üretim amacı mı taşıdığı konularını ayrıntılı şekilde araştırması gerektiği vurgulandı.
YARGITAY KARARI ÇIRAKLIK SİGORTASI İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Bu karar, çıraklık sigortasının emeklilikte kesin olarak geçersiz olduğu anlamına gelmiyor. Yargıtay, çıraklık döneminde fiilen işçi gibi çalışıldığı ve üretimin eğitim faaliyetinin önüne geçtiği durumlarda, bu ilişkinin çıraklık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini kabul ediyor.
Ancak böyle bir sonuca ulaşılabilmesi için yalnızca tanık beyanlarının yeterli olmayacağı, çalışma biçiminin tüm yönleriyle araştırılması, belgelerle desteklenmesi ve somut delillerle ortaya konulması gerektiği belirtiliyor.
Bu nedenle çıraklık sigortası, staj sigortası, hizmet tespiti davası, sigorta başlangıcı, emeklilik hesabı ve prim günü konularında hak iddia eden kişilerin her olayın kendi şartlarına göre değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
ÇIRAKLIK SİGORTASI VE EMEKLİLİK HAKLARI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
1. Çıraklık sigortası emeklilik başlangıcı sayılır mı?
Mevcut mevzuata göre çıraklık sigortası kapsamında yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve bazı kısa vadeli sigorta kolları uygulanır. Bu nedenle çıraklık sigortası tek başına emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmez. Ancak fiilen işçi gibi çalışıldığının ispatlanması halinde hizmet tespiti davası açılması gündeme gelebilir.
2. Staj sigortası sigorta başlangıcı olarak kabul edilir mi?
Staj sigortası da kural olarak emeklilik hesabında sigorta başlangıcı sayılmaz. Çünkü stajyerler adına uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin prim yatırılmaz. Bu nedenle emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi hesaplanırken staj başlangıç tarihi esas alınmaz.
3. Çıraklık dönemindeki çalışmalar emekliliğe saydırılabilir mi?
Çıraklık döneminde yapılan çalışmaların emekliliğe saydırılabilmesi için kişinin gerçekte çırak değil işçi olarak çalıştığını somut delillerle kanıtlaması gerekir. Her olay mahkeme tarafından kendi özel koşullarına göre değerlendirilir.
4. Hizmet tespiti davası nedir?
Hizmet tespiti davası, çalıştığı halde sigortası bildirilmeyen veya eksik bildirilen işçilerin açtığı bir dava türüdür. İş mahkemesinde açılan bu dava sonucunda çalışma süresi tespit edilirse prim günleri SGK kayıtlarına işlenebilir.
5. Çıraklık sözleşmesi bulunan kişi işçi sayılabilir mi?
Evet. Yargıtay kararlarına göre çıraklık sözleşmesinin bulunması tek başına yeterli değildir. Kişi üretim faaliyetlerine işçi gibi katılıyor ve eğitim ikinci planda kalıyorsa çalışma ilişkisinin niteliği yeniden değerlendirilebilir.
6. Yargıtay çıraklık sigortası hakkında ne diyor?
Yargıtay, çıraklık sigortasının doğrudan emeklilik hakkı vermediğini belirtmekle birlikte, kişinin fiilen üretimde çalıştığının kanıtlanması halinde ilişkinin çıraklık olarak değerlendirilemeyebileceğini kabul etmektedir.
7. Üretimde çalışan çırak emeklilik hakkı kazanabilir mi?
Sadece üretimde bulunmak yeterli değildir. Yapılan işin kapsamı, eğitim amacı taşıyıp taşımadığı, kişinin sorumlulukları ve çalışma şekli ayrıntılı olarak incelenir. Sonuçta gerçek bir işçilik ilişkisinin varlığı ortaya çıkarsa emeklilik açısından değerlendirme yapılabilir.
8. Çıraklık sigortası için borçlanma hakkı var mı?
Mevcut mevzuatta çıraklık veya staj sigortası sürelerinin doğrudan borçlanılmasına yönelik genel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu konuda zaman zaman kanun teklifleri gündeme gelmektedir.
9. Çıraklık sigortası mağdurları dava açabilir mi?
Hak kaybına uğradığını düşünen kişiler, somut olayın özelliklerine göre hizmet tespiti davası veya diğer hukuki yollarla haklarını arayabilirler. Ancak her dosyanın kendi delilleriyle değerlendirilmesi gerekir.
10. Tanık beyanı hizmet tespiti için yeterli olur mu?
Tanık anlatımları önemli deliller arasında yer alsa da tek başına yeterli görülmeyebilir. Mahkemeler bordrolar, SGK kayıtları, puantajlar ve diğer belgelerle birlikte kapsamlı inceleme yapmaktadır.
11. SGK kayıtları bulunmayan çalışmalar nasıl ispat edilir?
Ücret bordroları, iş yeri kayıtları, yazışmalar, tanık anlatımları, müfettiş raporları ve diğer belgelerle çalışma olgusu ortaya konulabilir. Mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirir.
12. Çıraklık okulunda eğitim görmek işçi sayılmaya engel midir?
Hayır. Ancak kişinin eğitim faaliyetleri dışında fiilen üretimde çalışıp çalışmadığı araştırılır. Eğitimin ön planda olması halinde çıraklık ilişkisi kabul edilir.
13. MKE’de çırak olarak çalışanların durumu farklı mı değerlendirilir?
Hayır. MKE gibi büyük üretim tesislerinde çalışan çıraklar açısından da genel hukuk kuralları uygulanır. Ancak yapılan işin niteliği ve üretime katılım düzeyi daha ayrıntılı araştırılabilir.
14. Emeklilik için uzun vadeli sigorta kolları neden önemlidir?
Yaşlılık, malullük ve ölüm sigortalarını kapsayan uzun vadeli sigorta kolları emeklilik hakkının temelini oluşturur. Bu primler yatırılmamışsa söz konusu süreler kural olarak emeklilik hesabına dahil edilmez.
15. İş mahkemesi kararı kesin midir?
Hayır. İş mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır. Bu nedenle dosya Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay tarafından yeniden incelenebilir.
16. Çıraklık sigortası için yeni bir yasal düzenleme yapılabilir mi?
Kanun koyucu tarafından yeni bir düzenleme yapılması halinde çıraklık sigortası ve staj sigortası konusunda farklı haklar tanınabilir. Ancak mevcut durumda yürürlükteki mevzuat esas alınmaktadır.
17. Çıraklık süresi prim gününe eklenebilir mi?
Mahkeme tarafından kişinin fiilen işçi olarak çalıştığı tespit edilirse, ilgili sürelerin prim günü hesabında değerlendirilmesi mümkün olabilir. Bunun için güçlü delillerin bulunması gerekir.
18. Çıraklık sigortası mağdurları için Yargıtay kararı emsal olur mu?
Yargıtay kararları benzer davalarda yol gösterici nitelik taşır. Ancak her dava kendi delilleri ve koşulları çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle her dosyada aynı sonucun çıkacağı söylenemez.
19. Emeklilik hesabında sigorta başlangıç tarihi neden önemlidir?
Sigorta başlangıç tarihi emeklilik yaşı, sigortalılık süresi ve prim günü hesabında belirleyici unsurlardan biridir. Bu nedenle çıraklık sigortasının başlangıç kabul edilip edilmeyeceği konusu büyük önem taşımaktadır.
20. Çıraklık sigortası konusunda avukata başvurmak gerekir mi?
Çıraklık sigortası, hizmet tespiti davası, SGK işlemleri ve emeklilik hakları teknik hukuki değerlendirme gerektirdiğinden, hak kaybı yaşanmaması için sosyal güvenlik hukuku alanında çalışan bir avukattan hukuki danışmanlık alınması faydalı olacaktır.
MİMOZA HUKUK BÜROSU OLARAK HUKUKİ HİZMETLERİMİZ
Mimoza Hukuk Bürosu olarak; çıraklık sigortası, staj sigortası, sigorta başlangıcı tespiti, hizmet tespiti davaları, SGK işlemleri, emeklilik şartları, prim günü hesaplamaları ve sosyal güvenlik hukuku alanında müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Çıraklık veya staj döneminde fiilen işçi gibi çalıştığını düşünen kişilerin haklarının araştırılması, hizmet tespiti davalarının açılması, delillerin toplanması, Yargıtay içtihatlarının değerlendirilmesi ve emeklilik haklarının korunması süreçlerinde profesyonel avukatlık desteği sağlayarak hak kayıplarının önüne geçmeyi amaçlıyoruz.
İSTANBUL AVUKAT İLETİŞİM BİLGİLERİ
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| İstanbul Avukatı | Fatma Türkan Kamış |
| Telefon | 0532 685 61 40 |
| Adres | AC MOMENT PLAZA / Soğanlık Yeni Mah. Baltacı Mehmet Paşa Sk. B Blok Kat:18 D No:152, Kartal / İstanbul |
| mimozahukuk@gmail.com | |
| Hizmet Alanları | Ceza Hukuku, Boşanma Davaları, Kira Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Ticaret Hukuku, Yabancılar Hukuku, İş Hukuku |
Avukata Sor Hattı İçin ➔ Tıklayın